Johan Simons imiteren

Johan Simons: Zeg dat het goed komtNed. 2, 23.00 - 23.55 uur herh. zondag 17.05 uur

„Ik wilde zendeling worden en dat wil ik nog steeds. Maar dan zonder God”, zegt toneelregisseur Johan Simons. Zwart-wit-foto’s van geboortedorp Heerjansdam begeleiden zijn mission statement.

Vader ging met brood langs de deuren, moeder had een boerderij, en nu is Johan Simons (1946) een Europees toneelregisseur van aanzien die sinds kort de baas is van het belangrijke Duitse gezelschap de Münchner Kammerspiele. Documentairemaker Ireen van Ditshuyzen volgde Simons twee jaar lang op zijn Europese zegetocht, van Varik naar Gent, en via Parijs naar München.

Van Ditshuyzen wilde geen informatief programma maken, maar iets bijzonders. Dus bevat de documentaire geen interviews of een vertelstem. Op de voice-over vertelt Simons zelf zijn verhaal, de beelden zijn vaak gemonteerd in split screen. Simons’ acteurs worden niet geïnterviewd, zoals gebruikelijk, maar ze geven een imitatie van de regisseur.

Die originele aanpak is aangenaam voor de liefhebbers die Simons al kennen, maar niet zo aangenaam voor de minder ingevoerden die geen idee krijgen wie al die mensen zijn en waarom Simons belangrijk is.

De imitatie-gimmick levert veel herhaling en soms iets bijzonders op: echtgenote Elsie de Brauw speelt een slaapkamerscène na waarin Simons wordt bevangen door faalangst. „Zeg dat het goed komt”, smeekt hij haar.

De imitaties wekken de verkeerde indruk dat Simons een twijfelende, vage regisseur is die veel stamelt en met zijn handen in het haar en gezicht woelt. Terwijl hij uiteindelijk wel degelijk direct en duidelijk zegt wat hij wil. Hij regisseert vanuit een primaire intuïtie voor wat werkt op toneel en wat niet.

Een stoet van voorstellingen komt voorbij, te vluchtig om er veel wijzer van te worden. Om duidelijk te maken hoe Simons werkt, had Van Ditshuyzen zich beter kunnen concentreren op één voorstelling. Gif, een duet voor twee ouders die hun kind en elkaar kwijtraakten, had zich daarvoor goed geleend. In de opnames van de repetities zie je hoe sterk Simons zijn spelers stuurt en hen aanzet om in hun samenspel de contrasten aan te zetten.

Wilfred Takken