Eeuwige rebel die discussie opzocht

In de jaren zestig en eventig viel Dennis Oppenheim op met maatschappijkritische conceptuele kunst.

Als kind, in de vroege jaren veertig, keek de Amerikaanse kunstenaar Dennis Oppenheim graag vanaf de achterbank van de auto naar wat aan weerszijden van de snelweg te zien was. Reclameborden bijvoorbeeld. „Ze waren mijn introductie tot kunst”, zei hij daarover nog afgelopen najaar in een interview. Oppenheim, een van de toonaangevende Amerikaanse conceptuele kunstenaars van de jaren zestig en zeventig, overleed zaterdag op 72-jarige leeftijd in New York aan de gevolgen van leverkanker.

Dennis Oppenheim werd in 1938 geboren in Electric City, Washington en studeerde aan Stanford University. In 1966 verhuisde hij naar New York. In zijn vroege werk richtte hij zich op performances, vanaf de jaren zeventig voegde hij daaraan video en film toe. Na 1980 hield hij zich vooral nog bezig met het maken van monumentale installaties. Museum Kröller-Müller kocht een van die werken aan voor het beeldenpark, Station for detaining and blinding radio-active horses, stage II (1981-1982). Het werd in 1992 aan Oppenheim teruggegeven wegens de slechte staat van onderhoud.

Ook Oppenheims landschapskunst was in Nederland te zien: de Groningse galeriehouder/boer Albert Waalkens bood hem zijn akkers aan, die Oppenheim omploegde in geometrische patronen. In 1999 toonde het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem zijn Wall of Electrocution, een provocatieve installatie van dierenmaskers, die slappe dierenlichamen als prooien in de bek geklemd houden. Een pomp blaast ze vol en laat ze weer leeglopen.

Oppenheim was zijn leven lang een rebels kunstenaar, die de discussie graag opzocht. Zijn werken lokten die ook uit. Device to Root Out Evil (1997), een zes meter hoge kerk die met de torenspits in de grond steekt, moest na protesten van omwonenden uit een park in Vancouver worden verwijderd.

Oppenheim weigerde zijn werk in trefwoorden te vangen. Wie dat poogde, slaagde er ook niet in, daarvoor was zijn werk te intuïtief en te afwisselend. Een kunstenaar, vond hij, moest zichzelf blijven vernieuwen en doen wat zijn werk was: de wereld op zijn kop zetten.