De Uitspraak: Kan een klokkenluider een misleide rechter dwingen een eerder vonnis te herzien?

Kan de bestuursrechter worden gedwongen terug te komen op een eerder fout oordeel, ontstaan door liegen van de overheid? Met later vandaag commentaar van NJB redacteuren Tom Barkhuysen, hoogleraar staatsrecht in Leiden en Inge van der Vlies, hoogleraar staatsrecht in Amsterdam.

De Zaak. De voormalige Defensie ambtenaar Fred Spijkers vraagt de hoogste bestuursrechter in ambtenarenzaken de goedkeuring van zijn ontslag uit 1997 ongedaan te maken. Een (zeldzaam) verzoek aan de rechter om een eigen uitspraak te herzien. De ambtenaar raakte in conflict met zijn werkgever over een dodelijk ongeval in 1984 waarvoor Defensie aansprakelijk was. Spijkers wilde daarover niet liegen, zoals van hem werd verlangd. Maar de rechter oordeelde in 1997 dat de verstoorde arbeidsrelatie niet was veroorzaakt door het ongeval. Uit de stukken die de werkgever had overgelegd was daarvan niets gebleken. Het arbeidsconflict was mede te wijten aan de werknemer die zich had ‘vastgebeten’ en geen compromis meer kon sluiten.

Welke argumenten heeft de ambtenaar nu? Er zijn nieuwe feiten bekend geworden. Van het Nationaal Archief kreeg hij sindsdien 39 dozen met zijn dossier. Met daarin allerlei ambtelijke stukken die zijn gelijk bevestigen. Ook is hij inmiddels gerehabiliteerd door Defensie. Er is een ruime compensatieregeling getroffen. De staat heeft voluit erkend dat Spijkers gelijk had. Niet alleen over de aansprakelijkheid van Defensie voor het ongeval. Maar ook over de manier waarop de ambtenaar eruit is gewerkt. Nu wil hij ook rehabilitatie van de rechter.

Wat voert de ex-werkgever aan? Die vindt dat dit geen zaak (meer) is. De ambtenaar moet ‘niet ontvankelijk’ worden verklaard. Er is namelijk een contract getekend waarin de zaak onderling definitief is geschikt. De werknemer heeft van alle rechten om nog te klagen afstand gedaan. Ook bevatten die dozen niet zoveel nieuws dat de zaak daardoor anders beoordeeld moet worden.

Wil de rechter de zaak en zijn oordeel opnieuw bekijken?-

Ja. De afspraken tussen de werknemer en de overheid gaan niet over het verleende ontslag. Maar vooral over de aansprakelijkheid voor het ongeval en de gevolgen van het ontslag voor de ambtenaar. Herziening vragen van een rechterlijk oordeel over dat ontslag mag daarom. Achteraf kan niet gezegd worden dat de ambtenaar bij de schikking ‘welbewust en ondubbelzinnig’ afstand deed van het recht om herziening te vragen.

Hoe kijkt de rechter terug op het oordeel uit 1997?

Een aantal ambtelijke stukken uit de archiefdozen ‘voldoen zonder meer’ aan het criterium ‘nieuw’ omdat ze ‘tot een ander oordeel’ zouden hebben geleid. De rechter spreekt nu over stukken waardoor de ‘ware toedracht’ ‘boven water is gekomen’. Anders gezegd, de hoogste bestuursrechter is door de landsadvocaat namens de overheid destijds vierkant belazerd.

In plaats van het oordeel dat het ongeval ‘geen rol van betekenis heeft gespeeld’, zegt de rechter nu dat deze ‘een wezenlijke rol’ heeft gespeeld. Ook over het aandeel van de overheid in het conflict denkt de bestuursrechter nu anders. Uit de stukken blijkt dat de oorzaak ‘overwegend’ bij de overheid ligt. Als de rechter dat destijds wist zou hij anders hebben geoordeeld.

En nu? Niks. De rechter stelt achteraf alleen z’n overwegingen bij. Een nieuw oordeel over het ontslag wordt niet gegeven.

De uitspraak (LJ BO7715) van de Centrale Raad van Beroep, de hoogste ambtenarenrechter, is hier te vinden.

In dit geluidsbestand legt onder meer advocaat Geert Jan Knoops uit wat de betekenis van de uitspraak is.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=dX2HQXCXe4s[/youtube]

En in dit journaal item wordt de zaak samengevat.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=3rif9t8nsf4&feature=related[/youtube]

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.