Voor de PVV kan de campagne nu beginnen

Alle PVV-kandidatenlijsten voor de Statenverkiezingen zijn bekend. Het streven om elf „schone” lijsten af te leveren, lukte niet. En de campagne wordt onzeker.

‘Partij voor de Vrijheid in alle Staten!’, luidde de kop boven een persbericht dat de PVV vorige week rondstuurde. Het bericht dat de politieke partij aan alle voorwaarden had voldaan om mee te doen aan de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart, zou voor elke andere partij nauwelijks nieuws zijn geweest. Voor de jonge PVV die in relatief korte tijd bijna tweehonderd kandidaat-Statenleden moest rekruteren, was dat echter minder vanzelfsprekend. Bovendien lag over het selectieproces van kandidaten de slagschaduw van het tumult, vorig najaar, rond het verleden van diverse Tweede Kamerleden.

Afgelopen vrijdag werd de rekruteringsfase afgesloten met de feestelijke presentatie van de laatste provinciale PVV-lijst, in het provinciehuis van Gelderland. De „kanjers” van de lijst werden via een videoboodschap toegesproken en gefeliciteerd door PVV-leider Geert Wilders. Een paar uur later kwam het minder feestelijke bericht dat de nummer 1 van de lijst in Friesland, in 2001 als politieman een arrestant in het gezicht had geslagen. Hij kon destijds met een boete van 200 euro schikken.

Deze opeenvolging van gebeurtenissen tekent het onvoorspelbare karakter van de afgelopen rekruteringsperiode. Grote ongelukken bleven de PVV tot nu toe bespaard. Maar het streven van de partij om via verplichte verklaringen van goed gedrag, Google-screening en intensieve gesprekken, elf „schone” lijsten af te leveren, lukte evenmin.

Bovendien gaat de partij tijdens de komende campagne een onzekere tijd tegemoet. Sommige politieke tegenstanders houden hun kruit van nieuwe onthullingen droog tot vlak voor de verkiezingsdatum, in de hoop op een maximaal effect.

De hier en daar wat rellerige sfeer rond de PVV-kandidaatstellingen ontneemt gemakkelijk het zicht op een ander belangrijk aspect van het rekruteringsproces: de groeiende maatschappelijke worteling van de PVV. Wilders en zijn volgelingen slaagden erin de kandidaten uit brede lagen van de bevolking te rekruteren. Weliswaar zijn de lijsten hier en daar wat aan de korte kant (zoals in Drenthe, waar 11 kandidaten op de lijst staan), maar ze worden bevolkt door een breed scala aan huisvrouwen, studenten, vrijwilligers, ondernemers, gepensioneerden, leraren, managers uit het onderwijs en de zorg, ambtenaren en veel mensen uit de middenstand en het lokaal bestuur.

„Stropdastypes”, zoals de Brabantse kandidaat Peter Rutgrink ze typeerde, maar dan wel stropdassen die eerder bij C&A dan bij The Society Shop zijn gekocht. De toplagen van het bedrijfsleven of openbaar bestuur ontbreken (nog). Mede daardoor ontberen veel PVV-lijsten de bestuurlijke ervaring. Die is hard nodig om in de taaie provinciale politiek de campagnedoelstellingen van de PVV te realiseren, en eigengereide types op de lijsten in het gareel te houden.

De groeiende maatschappelijke acceptatie van de PVV bleek ook uit de doorgaans rustige sfeer rond de presentaties. Enkele jaren geleden vormden demonstraties van onder meer de Anti Fascistische Aktie nog een standaardritueel bij (tot het laatst geheim gehouden) PVV-bijeenkomsten. Nu gebeurde dat alleen in Sint Nicolaasga in Friesland, anderhalve week geleden. Bij de presentatie van de Zuid-Hollandse lijst werd geprotesteerd door personeel bus- en trammaatschappijen RET en HTM, tegen de voorgenomen bezuinigingen van het kabinet. Maar dat kan elke partij die (mede-)regeringsverantwoordelijkheid draagt overkomen.

Nu de eerste fase is afgerond, krijgen de PVV-Kamerleden die de afgelopen maanden in beslag werden genomen door de voorbereidende „klasjes”, het wellicht iets rustiger. Dat kan niet gezegd worden van de Kamerleden die op verkiesbare plaatsen van de provinciale lijsten staan: Hero Brinkman in Noord-Holland, Joram van Klaveren in Flevoland, Roland van Vliet in Limburg en Harm Beertema in Zuid-Holland. De dubbelmandaten hebben mogelijk te maken met het spelen op zekerheid door de PVV, en met een poging om het gebrek aan politieke ervaring op de lijsten enigszins te compenseren.

Maar elk voordeel heeft ook hier z’n nadeel. De Tilburgse bestuurskundige Julien van Ostaaijen wees er in regionale media op dat de PVV gemakkelijk in de knoop kan komen met haar eigen politieke missie. Het stapelen van functies kweekt volgens de bestuurskundige „het risico dat je tussen overheidslagen heen en weer aan het rennen bent en niet toekomt aan het in de samenleving staan”. In dat geval zouden de PVV-Kamerleden zich alsnog ontwikkelen tot de beroepspolitici, die ze uit de grond van hun hart juist niet willen worden.