Mythe na mythe van het 'vredesproces' sneuvelt

Palestine Papers

De Palestijnse Autoriteit is in grote verlegenheid gebracht door onthullingen van de Arabische zender Al-Jazeera over hun ongekende concessies aan Israël in 2008.

De joodse nederzetting Har Homa, in Oost-Jeruzalem, de enige die Israël van de Palestijnen niet mocht houden. Foto AFP (FILES) This aerial picture taken on on September 30, 2010 shows the Jewish settlement of Har Homa on the outskirts of Arab east Jerusalem, near the West Bank biblical town of Bethlehem. Israel has approved more than 1,300 new housing units in occupied east Jerusalem, of which 983 in the Har Homa, settlement watchdog Peace Now said on November 8, 2010, in what a spokeswoman described as "a big provocation." AFP Photo/YUVAL NADEL AFP

Alle partijen die betrokken waren bij ‘vredesproces’ tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit, hadden reden om het precieze verloop van de inmiddels vastgelopen gesprekken voor de buitenwereld verborgen te houden. Liever houden ze mythes in stand. De mythe bijvoorbeeld dat een ‘historische vrede’ binnen handbereik ligt (de Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice). Dat daarvoor ‘pijnlijke concessies’ gedaan moeten worden (de Israëlische oud-premier Ehud Olmert). Dat er ‘geen partner’ is om mee te onderhandelen (opnieuw Olmert). Dat er over kernkwesties als de status van Oost-Jeruzalem en de terugkeer van vluchtelingen niet toegegeven zal worden (de Palestijnse president Abbas).

Mythe na mythe wordt onderuitgehaald in de eerste serie gelekte documenten, die de Arabische nieuwszender Al-Jazeera gisteren openbaarde. De ‘Palestine Papers’ geven een beeld van tien jaar vruchteloos onderhandelen. Sinds de mislukte Camp David-gesprekken van 2000 naar de Routekaart voor de Vrede van president Bush, naar de Annapolis-gesprekken tussen Olmert en Abbas, tot aan eind 2010, het jaar dat ook het laatste overleg tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit vastgelopen was. Nooit eerder gaven zoveel documenten zo’n gedetailleerd beeld van diplomatiek falen in het Israëlisch-Palestijns conflict. De Palestijnse Autoriteit noemde de documenten gisteravond een vervalsing, of op zijn minst uit de context gehaalde papieren.

Ervan uitgaande dat de documenten kloppen, zijn de gevolgen voor de Palestijnse Autoriteit van Mahmoud Abbas veruit het grootst. De stukken geven in detail weer tot welke concessies Abbas’ hoofdonderhandelaar Saeb Erekat bereid was om een vredesverdrag te tekenen met Israël. De meeste documenten dateren uit de periode in 2007 en 2008, toen de Verenigde Staten beide partijen in het zogeheten Annapolis-proces aan de onderhandelingstafel zetten.

De gesprekken waren gedoemd tot mislukken. Voor alle onderhandelaars gold dat ze niemand vertegenwoordigden, alleen zichzelf. Olmert werd geplaagd door corruptieschandalen en had minister van Buitenlandse ZakenLivni niet in de hand. Abbas heeft een onderhandelaarsteam, dat voor een groot deel leunt op kennis en medewerkers uit de VS en Europa. Dit team, geleid door Erekat, legt alleen aan Abbas verantwoording af. Toen de gesprekken begonnen, was Abbas’ Fatah-partij de Gazastrook al kwijtgeraakt aan Hamas, en genoot ze weinig steun onder de bevolking op de bezette Westelijke Jordaanoever.

Saeb Erekat was in juni 2008 bereid op één na alle joodse nederzettingen in bezet Oost-Jeruzalem te accepteren. Alleen de nederzetting Har Homa, die Oost-Jeruzalem afsnijdt van de Palestijnse stad Bethlehem, moest Israël opgeven. Volgens het internationaal recht zijn alle circa tweehonderd nederzettingen illegaal. Ze staan een toekomstige Palestijnse staat, met Oost-Jeruzalem als beoogde hoofdstad, bovendien fysiek in de weg. Erekat vond wel dat enkele grote nederzettingen die diep in bezet gebied liggen, zoals Ariel en Ma’ale Adumim, ontruimd moesten worden. Livni verwierp het voorstel omdat het „onze eisen niet inwilligt”. Israël beschouwt Oost-Jeruzalem, veroverd in 1967 op Jordanië, als deel van zijn ‘eeuwige en ondeelbare hoofdstad’ en eist dat in elk geval alle grote nederzettingen in een toekomstige vredesregeling bij Israël getrokken worden.

Saeb Erekat zei hier na het mislukken van ‘Annapolis’ dit over: „Israëliërs willen een tweestatenoplossing, maar ze vertrouwen het niet. (..) Wat in dit document staat, geeft hun het grootste Jeruzalem [hij gebruikte het Hebreeuwse woord ‘Yerushalayim’, red.] in de joodse geschiedenis, een symbolisch aantal vluchtelingen dat terugkeert, een gedemilitariseerde staat... wat kan ik nog meer bieden?” Inderdaad: het is veel. Meer dan hij en andere PLO-onderhandelaars ooit in het openbaar hebben toegegeven. Het recht op terugkeer van vluchtelingen en de soevereiniteit van Oost-Jeruzalem zijn kernthema’s voor de Palestijnse Autoriteit. Wel was bekend dat beide partijen druk waren met het tekenen van grenzen op landkaarten, en een uitruil van gebieden.

Pijnlijk voor Erekat, en dus voor Abbas, is dat de retoriek van de Palestijnse Autoriteit maar weinig overeenkomt met de houding aan de onderhandelingstafel. Die houding is verklaarbaar: Abbas’ regering is niet afhankelijk van steun van de bevolking – de laatste, verloren verkiezingen dateren van 2006 – maar drijft op steun van Israël en de internationale gemeenschap. De mythe dat de Palestijnse Autoriteit de bevolking vertegenwoordigt, is opnieuw doorgeprikt. Woedende Palestijnen riepen Erekat gisteren op Twitter en Facebook op het eerste vliegtuig naar Saoedi-Arabië te nemen.

De schaamte bij Israël zal niet veel minder zijn. Het verhaal, onlangs door Olmert nog eens bevestigd in een ontmoeting met de buitenlandse pers, is dat Israël vrijwel alle nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever wilde ontruimen, zelfs een deel van Oost-Jeruzalem, maar dat de Palestijnen niet toehapten. „Ik wacht nog steeds op hun antwoord”, zei Olmert. Het mantra dat Israël ‘geen partner’ had om mee te praten, wordt door de documenten van Al-Jazeera weersproken. Er was een partner, meer dan de meeste Palestijnen lief zal zijn.