Hollandse pensionado's in Kaapstad raken Erwin Kroll kwijt

De 60.000 Nederlanders en Belgen in Zuid-Afrika kijken graag naar BVN, een selectie van Nederlandse tv. Nu wordt de ontvangst bedreigd.

Opstand in de Nederlandse gemeenschap in zuidelijk Afrika: BVN, het internationale kanaal van de publieke omroep, gaat uit het satellietpakket.

„Dit is een ramp”, schrijft trouwe kijker Hans de Ridder op het internetforum van de zender. Tientallen steunbetuigingen volgen. „Ik vind het een stap terug in de tijd”, klaagt de in Zimbabwe wonende ondernemer Goof de Jong, die bang is te moeten „klungelen met nieuwe apparatuur”. „Voorwaar een innig triestige situatie”, meldt Luc De Brabander.

Sinds 2002 is BVN in zuidelijk Afrika te ontvangen via de satelliettelevisieaanbieder MultiChoice/DSTV, onderdeel van het machtige mediaconcern Naspers. Wie het dure pakket met ook Duitse, Franse en zelfs Chinese zenders kiest, krijgt op kanaal 431 van de decoder ‘het Beste van Vlaanderen en Nederland’ zo in de huiskamer. En omdat op die tientallen andere zenders vaak weinig te beleven valt – wie geen hartstochtelijk rugbyliefhebber is, kan de helft wegzappen – komt ook uw correspondent geregeld uit bij het Nederlandse kanaal.

BVN biedt een selectie van het aanbod van de Nederlandse en Vlaamse publieke omroep zodat expats, pensionado’s en andere globetrotters „de taal en cultuur van het moederland” kunnen blijven volgen. Dat betekent behalve dagelijkse journaals, Studio Sport en een handvol actualiteitenprogramma’s vooral een wonderlijke selectie amusement waarop ik in Nederland nooit bewust had afgestemd.

Op prime time beland je hier in De reünie, Spoorloos of Het mooiste meisje van de klas: alle formules die appelleren aan Hollandse heimwee of vervlogen saamhorigheid en tevredenheid. Geregeld komen vrolijke muziekuitzendingen voorbij met Jan Smit en sterren die bij mijn vertrek uit Nederland nog niet bestonden. Op zondagavond val ik steevast in EO’s Nederland zingt. Pensionado’s zijn vast de belangrijkste doelgroep.

De grootste gemene deler is gemoedelijkheid. Met zijn op de regio afgestemde uitgebreide weerbericht spreekt Erwin Kroll („Morgen veel regen in Zimbabwe en dergelijke”) de kijkers familiair toe, alsof hij bij iedereen in al die verre oorden al eens op de koffie is geweest en het microklimaat van de noordelijke buitenwijken van Johannesburg voor hem geen geheimen meer kent. Kinderen kijken Sesamstraat om hun Nederlands bij te houden of volgen hartje Afrikaanse zomer het Sinterklaasjournaal om te zien dat je eigenlijk je schoen moet zetten als het guur en koud is.

Maar vanaf 1 februari, meldde BVN begin december in een onverwacht bericht aan de Nederlandse en Vlaamse gemeenschap, loopt het contract met MultiChoice af en is de zender alleen nog ‘free to air’ te ontvangen via de Astra 4A-satelliet. Daarvoor is een nieuwe, grotere schotel nodig. Inderdaad veel geklungel, om met Goof de Jong te spreken.

Er is een „Europees aanbestedingstraject” geweest, verklaarde BVN en daarbij is, om dubbele kosten te voorkomen, het satellietcontract gegund aan het bedrijf GlobeCast UK en niet aan de dure marktleider MultiChoice. Maar daar schieten Nederlanders en Belgen die in Zuid-Afrika vaak in beveiligde complexen wonen niet veel mee op: zij mogen geen nieuwe schotel op het dak zetten en zijn afhankelijk van de collectieve aansluiting op MultiChoice. In hotelkamers zal de zender sowieso niet meer te zien zijn.

Niet alleen de ongeveer 40.000 Nederlanders en 20.000 Vlamingen in Zuid-Afrika reageerden teleurgesteld. Ook veel Afrikaanstalige Zuid-Afrikanen, wier voorouders zich hier eeuwen terug vestigden en vaak nog aardig Nederlands verstaan, voelen zich nog altijd verbonden met Nederland en kijken evengoed BVN. Benieuwd trouwens hoe zij na een halve eeuw jaar apartheid het Sinterklaasjournaal waarderen. „Van ’n Suid-Afrikaner se oogpunt lyk die jongste nuus so: tipies Europa – te veel ‘red-tape’ wat geen mens buite Europa regtig kan verstaan nie, maar waar jy tenminste weet jy gaan aan die kortste end trek”, sneert de Zuid-Afrikaanse kijker C.M. de Necker over de bureaucratie op het oude continent.

Zelfs de hoogste baas van MultiChoice, bestuursvoorzitter Koos Bekker van Naspers, biechtte op, in de marge van een interview, dat hij tijdens het WK-voetbal in Zuid-Afrika niet naar een van zijn tientallen eigen sportzenders keek, maar dagelijks afstemde op het Nederlandse WK Journaal wegens de „briljante analyses” van Hugo Borst. Ligt het aan MultiChoice, dan blijft BVN gewoon in het pakket.

Geschrokken van alle kritiek heeft BVN afgelopen vrijdag besloten om het signaal nog een paar maanden uit te zenden, tot 1 mei. Of daarna het klungelen kan beginnen, hangt af van nieuwe onderhandelingen. „We willen onze kijkers niet duperen”, aldus een woordvoerder van BVN.