Het moment vangen volstaat niet meer

De laatste jaren bevinden zich onder de winnaars van de Zilveren Camera en World Press Photo steeds vaker foto’s die elementen bevatten die aanzetten tot reflectie.

1ste prijs in de categorie Portretten (enkel): de Javaanse Wainem (1925), troostmeisje in de Tweede Wereldoorlog. Foto Jan Banning Troostmeisjes, Indonesie, (c) Jan Banning 2009, publicatie 2010. Wainem, geb. 1925, Mojogedang, Midden-Java Wainem werd weggehaald van huis en tot prostitutie gedwongen, eerst een jaar in Solo en vervolgens in Yogyakarta. Ze moest overdag in een loods met andere vrouwen matten vlechten en eten koken. Ze werden soms ter plekke verkracht, maar meestal door soldaten meegenomen naar hun kamer op het kazerneterrein. ÔEen Indonesische dokter onderzocht elke week of we zwanger waren, terwijl een Japanner toekeek. Ik ben toen nooit in verwachting geraakt.Õ Na de oorlog liep ze samen met een groep vrouwen zoÕn honderd kilometer naar huis. ÔOnze mensen hebben de Japanners verjaagd met bamboesperen. Ze pikten alles in: onze rijst, ons geld, ons goud. Als Õs avonds het luchtalarm ging en wij ons verstopten, gingen de Japanners onze huizen in en haalden ze leeg.Õ Ze wil liever niet meer herinnerd worden aan wat er in die loods gebeurde. ÔDat is al zolang geleden. Mijn zoon, die toen nog niet geboren was, heeft nu al kleinkinderen.Õ Jan Banning

Rosan Hollak

‘Ik ben echt aan het zweven”, zei Evert-Jan Daniels nadat hij gistermiddag te horen had gekregen dat hij de winnaar is van de Zilveren Camera 2010, de belangrijkste prijs voor fotojournalisten in Nederland. In het Fotomuseum Den Haag werd de prijs aan de freelancefotograaf uitgereikt door Marjolein de Jong, de Haagse wethouder van Cultuur en Citymarketing. Daniels, die onder meer werkt voor AD en NRC, won de prijs voor zijn foto van een zelfverzekerde Mark Rutte, geflankeerd door een breed lachende Geert Wilders en een ietwat bedenkelijk kijkende Maxime Verhagen, na hun besluit een minderheidskabinet te vormen. Daniels: „Ik denk dat ik het moment goed vang. Je ziet dat Mark en Geert écht blij zijn, maar Maxime loopt net een klein beetje uit de pas. Dat klopt precies.”

„Het zijn net de Drie Musketiers”, zegt Ruud Visschedijk, directeur van het Nederlands Fotomuseum en juryvoorzitter. De jury koos de winnende foto uit bijna 10.000 inzendingen. Visschedijk geeft toe dat fotograaf Pim Ras, die vorig jaar bij de Winterspelen een foto maakte van een woedende Sven Kramer vlak na de ‘verkeerde wissel’, als mogelijke winnaar hoog op de lijst heeft gestaan. „Ras heeft nu eenmaal het talent om nét dat juiste moment te fotograferen”, meent Visschedijk. „Maar Daniels vangt met zijn foto ook nog op een perfecte manier de tijdgeest.” Volgens de juryvoorzitter werd er, voor de uitreiking, al flink getwitterd over de foto van Daniels. „Mensen vonden het beeld ‘te gewoon’. Daar ben ik het niet mee eens. Hoe langer je kijkt, hoe rijker dit beeld wordt.” De foto heeft volgens Visschedijk duidelijk een extra laag: „Dit beeld straalt daadkracht uit. Je ziet ook dat deze mannen precies weten hoe ze zich aan het publiek moeten presenteren. En wij, als toeschouwer, weten weer precies hoe we naar deze politici moeten kijken. Wat dat betreft vallen subject en object samen in deze foto.”

Visschedijks filosofische manier van kijken is typerend voor de manier waarop juryleden van zowel de Zilveren Camera als World Press Photo tegenwoordig fotografie beoordelen. In de laatste jaren bevinden zich onder de winnaars steeds vaker foto’s die elementen bevatten die aanzetten tot reflectie. Zo ging de Zilveren Camera 2007 naar Martijn Beekman voor zijn opname van de drie VVD-ereleden Erica Terpstra, Henk Vonhoff en Frits Korthals Altes die, na een gesprek met Rita Verdonk, uitgeblust in een auto ploffen; een foto waar volgens de jury ‘een verhaal achter zat’ en wat de ‘machteloosheid’ van de situatie liet zien. Vorig jaar koos de jury van World Press Photo als winnend beeld een nogal mysterieuze foto, die de Italiaanse fotograaf Pietro Masturzo maakte van Iraanse vrouwen die protesteerden op de daken van Teheran. En al eerder won de Amerikaan Spencer Platt de World Press Photo 2006 met een foto waarop een aantal jonge Libanezen te zien zijn die, al fotograferend met hun mobieltjes, door een wijk rijden in Zuid-Beiroet die is verwoest door Israëlische bombardementen. Juryvoorzitter Michele McNally over deze foto: „Het is sociologisch sterk omdat het laat zien wat mensen in bepaalde omstandigheden doen, het is een krachtig psychologisch beeld omdat het je aan het denken zet en het voldoet ook nog aan de esthetische criteria voor fotografie.” Juist die gelaagdheid wordt steeds belangrijker. Het maakt dat de fotojournalist voor een moeilijke maar ook uitdagende taak staat. Slechts simpelweg ‘het moment vangen’ is tegenwoordig niet meer voldoende.