'Elk illegaal verblijf strafbaar maken is buiten proporties'

Moet echt iedere vreemdeling die niet op tijd vertrekt of uitgezet wordt en een inreisverbod krijgt, strafbaar worden bij terugkeer? Minister Leers (immigratie, CDA) krijgt van experts te horen dat dit plan niet strookt met een aantal rechtsbeginselen. De adviescommissie vreemdelingenzaken schrijft dat illegaliteit per definitie strafbaar  stellen inbreuk maakt op de grondrechten van buitenlanders.

Lees hier het advies dat deze commissie van experts uitbracht. Op dit blog werd eerder hier bericht over het plan van het kabinet om van niet rechtmatig verblijf in Nederland een misdrijf of overtreding te maken.

In het advies wordt het wetsvoorstel van de minister geanalyseerd. Hoofdbezwaar is dat de minister met een kanon op een mug schiet. Het voorstel is strijdig met het ‘evenredigheidsbeginsel’. Er wordt een zwaar middel ingezet dat te diep ingrijpt in de burgerrechten, zeker vergeleken met wat er juridisch al mogelijk is. Zo kan op dit moment vrijwel iedere uitgeprocedeerde illegaal die Nederland niet binnen de ‘vertrektermijn’ verlaat, in bewaring worden gesteld ‘in het belang van de openbare orde’. Onrechtmatig verblijvende illegalen die vervolgens overtredingen begaan of misdrijven kunnen ongewenst worden verklaard. Tot nu toe is dus alleen die groep strafbaar: illegalen die (andere) wetten hebben overtreden en (actief) ongewenst zijn verklaard.

Het kabinet grijpt nu een Europese terugkeerrichtlijn aan die in Nederlandse wetten moet worden vertaald, om iedereen die z’n vertrekplicht of inreisverbod niet nakomt strafbaar te stellen. Iedere afgewezen vluchteling is daarmee automatisch ongewenst en strafbaar. Gechargeerd gesteld: wie hier asiel aanvraagt, als buitenlander komt werken of studeren is maar één stap verwijderd van de cel en ‘signalering’ aan de grens als zijn verblijf illegaal wordt.

De nieuwe Europese Terugkeerrichtlijn maakt het lidstaten nu mogelijk om bepaalde categorieën afgewezen asielzoekers een inreisverbod op te leggen. Het wetsvoorstel maakt daarvan een automatisme en overtreding strafbaar. De ACVZ wijst er op dat de Terugkeerrichtlijn de lidstaten verplicht inreisverboden ‘op individuele basis’ op te leggen. En daar objectieve criteria bij toe te passen ”die zich niet beperken tot het loutere feit van illegaal verblijf”. Ook moet voorkomen worden dat afgewezen vluchtelingen worden gedwongen terug te keren naar landen waar ze ernstig gevaar lopen. En verder moeten eventuele dwangmaatregelen ‘evenredig en doeltreffend’ zijn. Bij iedere illegaal die niet vertrekt of toch terugkeert zou individueel moeten worden getoetst of dat wel strafbaar moet zijn, vindt de ACVZ.  Bij voorkeur voordat zo’n Europees inreisverbod wordt opgelegd. Het is nogal wat om iedere uitwisselingsstudent die z’n verblijfsvergunning per ongeluk liet verlopen automatisch jarenlang terugkeer te verbieden. En een celstraf te geven als die persoon dat toch waagt.

Het wetsvoorstel van Leers voldoet niet aan de vereisten van proportionaliteit en evenredigheid. Iedereen die hier niet op tijd vertrekt (of toch terugkeert) is strafbaar en kan zes maanden worden opgesloten. Als de vluchteling een gevaar is voor de openbare orde of veiligheid is zijn illegale verblijf een misdrijf. Voor anderen is het een overtreding. Iedereen die hier onrechtmatig verblijft wordt ‘gesignaleerd’  in het zogeheten Schengen Informatie Systeem. Dit zogeheten SIS is nu al berucht omdat het burgers signaleert voor soms zeer geringe misstappen. Lees hier een rapport van de Nationale Ombudsman. De ACVZ vindt dat  de Europese Terugkeerrichtlijn ook prima wordt uitgevoerd als het kabinet de strafbaarheid van illegaal verblijf beperkt tot vreemdelingen die ‘als een ernstige bedreiging voor de openbare orde of nationale veiligheid worden beschouwd’.

Update 25 januari: gisteren stuurde minister Leers deze reactie op het expertadvies aan de Tweede Kamer

Wat vindt u? Is de voorgestelde maatregel buiten proportie of juist een duidelijk signaal?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.