Deze vragen over België ben ik wel beu

Ja, zeventigduizend Belgen spreken Duits en hebben een eigen regering. En ook Walen applaudisseren als Kim Clijsters weer een ace mept.

Nee, Vlaanderen kan niet zomaar bij Nederland komen. En nee, België splitsen is niet zo simpel als het lijkt.

Gisteren gingen Belgen de straat op om te protesteren tegen hun politici, die er niet in slagen een regering te vormen. Als Belg ben ik die impasse ook zat – vooral ook omdat Nederlanders mij er steeds maar dezelfde vragen over stellen.

1Ah, je hebt een baard. Die laat je natuurlijk staan tot er een regering gevormd is.

Euh, nee. De Waalse acteur Benoît Poelvoorde riep recentelijk daartoe op, zodat Belgische mannen hun ongenoegen kunnen laten blijken over de aanslepende formatie. Een sympathiek maar knullig initiatief. Want een politiek nihilist daargelaten, is níemand blij met de aanslepende formatie. Daarnaast heeft de actie een ongelukkige echo. Castro beloofde zijn baard af te scheren als de belofte om Cuba een goed bestuur te geven ingelost zou zijn. Hij zei dat in 1959. Mijn baard kwam er op aanraden van een ex. Wil het nieuwe liefje liever gladde kaken? Dan grijp ik naar het scheermes; nieuwe regering of niet.

2 Waarom splitst België zich niet gewoon op?

Het antwoord kun je zelf verzinnen: er is geen meerderheid voor. Ja, de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) is met 27 zetels de grootste Belgische partij en wil een onafhankelijk Vlaanderen. Maar de Waalse Parti Socialiste heeft 26 zetels en voelt weinig voor een echtbreuk. De overige Vlaamse partijen – het geïsoleerde Vlaams Belang daargelaten – roepen niet op tot het stichten van natiestaat Vlaanderen. Wel is er van Vlaamse kant een groeiend verlangen naar steeds meer zelfstandigheid voor de deelstaten. Tegemoetkomen aan dat verlangen is wellicht de enige weg uit de impasse.

3 Ik begrijp die Vlamingen en Walloniërs niet. België heeft maar twee talen: Vlaams en Frans. Zwitserland heeft er vier. Hoor je nooit wat over.

Serieus, mijn beste hoogopgeleide kroeggenoot, ze worden ‘Walen’ genoemd. Dus niet ‘Walloniërs’. ‘Wallonen’ vind je alleen nog in gedateerde Nederlandse woordenboeken. Vlaams is ook geen officiële taal in België, het Nederlands wel. Fijn overigens dat je op de hoogte bent van de Zwitserse politiek. Maar je zuiderburen kennen geen twee, maar drie officiële talen. Zo’n zeventigduizend Belgen hebben als moedertaal Duits. En ja, de Duitstalige gemeenschap heeft zijn eigen regering en parlement.

4 Er zijn zes miljoen Vlamingen en slechts vier miljoen Walen. In een democratie bepaalt de meerderheid toch wat er gebeurt?

Nee, dat weet je zelf ook wel. Als zestig procent van de Nederlanders morgen de doodstraf wil invoeren, dan kan dat ook niet. De meeste democratieën hebben verschillende maatregelen ingebouwd om groepen te beschermen tegen wat politiek filosoof Alexis de Tocqueville ‘de tirannie van de meerderheid’ noemde. Zo ook de Belgische. Wil een taalgroep een wetvoorstel invoeren die de andere taalgroep niet zint, dan kan bijvoorbeeld de alarmbelprocedure in gang gezet worden. Dat betekent dat de behandeling van de wet in de Kamer voor dertig dagen opgeschort wordt. De motie komt dan op het bordje van de federale regering terecht. Die gaat ermee aan de slag en kan amendementen voorstellen. Na die periode mogen de Kamerleden weer hun zegje doen. Maar in de regering zitten evenveel Frans- als Nederlandstalige ministers. En de mensen op die posten zijn daar terechtgekomen omdat ze een meerderheid in het parlement hebben. Fikse veranderingen doorvoeren is dan ook bijzonder moeilijk.

5De kwestie Brussel-Halle-Vilvoorde, kun je die even snel uitleggen?

(Zucht) Nee. Waarom denk je dat Yves Leterme, die al drie keer ontslag heeft ingediend, nog steeds premier is? De kern van het probleem is wel snel te benoemen. BHV is de enige kieskring in België waar zowel Frans- als Nederlandstalige partijen aan mee mogen doen. Het hele eieren eten is dat de francofonen in Vlaams-Brabant wel op Franstalige partijen mogen stemmen terwijl de Nederlandssprekende kiezers in Waals-Brabant geen stem op hun ‘eigen-moerstaalpartijen’ kunnen uitbrengen. Wie wil weten waarom het misbaksel BHV (nog steeds) bestaat raad ik Wikipedia aan. Niet om lullig te doen, maar het BHV-lemma telt bijna het dubbele aantal woorden van dit artikel. Bovendien, veel Belgen storen zich vooral aan BHV omdat het de boel ophoudt – niet vanwege de kiesrechtelijke scheefgroei. Staatshervorming is een prioriteit van politici, niet van de burger.

6 Vlaanderen kan toch gewoon bij Nederland komen? En Wallonië bij Frankrijk?

Breek me de bek niet open. Dat stelde Wilders ook al voor in juli 2008 in een zoveelste geslaagde poging om de aandacht naar zich toe te trekken. Met quatsch, welteverstaan. Vlaanderen en Nederland mogen dan een gemeenschappelijke taal en een overlappende geschiedenis hebben, een echte vereniging was nooit een lang leven beschoren. De XVII Provinciën zongen het in de zestiende eeuw nog geen veertig jaar uit. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden hield het maar van 1815 tot 1830 vol. In een van de weinige serieuze enquêtes hierover, een onderzoek van de Katholieke Universiteit Leuven uit 1999, blijkt nog geen twee procent van de Vlamingen geïnteresseerd te zijn in zo’n statenhuwelijk. Het aantal Walen dat bij grote broer Frankrijk wil intrekken – de zogenaamde rattachisten – stelt ook niets voor.

7 Wat bindt Vlaanderen en Wallonië nog?

Pfoe, het koningshuis? Nee, niet echt. Sport doet het beter. Vlamingen supporteren voor Justine Henin en Walen applaudisseren niet minder als Kim Clijsters een ace mept. Maar cultureel gezien drijven de landsdelen steeds verder uit elkaar. Ik ken meer Franse dan francofone Belgische schrijvers. Waalse films halen nog wel de bioscopen tussen Oostende en Antwerpen, maar meestal pas na een tussenstop in Cannes. Toen een paar jaar geleden de grootste Belg verkozen moest worden, koos Vlaanderen voor de missionaris Pater Damiaan. In Franstalig België was die eer weggelegd voor Jacques Brel. Maar alleen verstokte flaminganten willen niet in hetzelfde land wonen als Brel – toch nog nummer 7 op de Vlaamse lijst voor Grootste Belg.

8 Hoelang hebben jullie nu al geen regering?

Vergeet niet dat op het niveau van de gemeenschappen ook regeringen zitten; die kunnen een boel zaken zelf regelen. Maar toch, het wordt pijnlijk. Vandaag staat de formatieteller op 225 dagen. Op de site hetwereldrecord.be wordt bijgehouden wanneer de Belgen het wereldrecord regeringvormen van de Irakezen (289 dagen) hebben geklopt. Maar die 225 dagen worden pas geteld sinds de laatste verkiezingen. Leterme bood al de eerste keer het ontslag van zijn regering aan op 14 juli 2008. De koning weigerde dat. Met wat fantasie kan die datum als startpunt gezien worden voor de sisyfusarbeid die deze staatshervorming is. By the way, welk land was lange tijd kampioen vergadertijgeren? Nederland! In 1977 moest Van Agt 208 dagen lang palaveren voor hij minister-president kon worden. Dus iets minder zelfgenoegzaamheid, alsjeblieft.

9 Wat maakt het uit? Alle belangrijke beslissingen worden toch op Europees niveau genomen?

Is dat zo? Neem de asielzoekerskwestie. De opvang van vluchtelingen is bij uitstek een thema waarbij Europese eensgezindheid van pas zou komen. Maar de Belgische besluiteloosheid had een aanzuigende werking op mensen op zoek naar een beter leven. Wie binnen de grenzen was, hoopte op regularisatie. Wie daar buiten verkeerde, wist dat de Belgen met andere dingen bezig waren dan gedwongen uitzettingen. Afgelopen november kwam dat pijnlijk aan de oppervlakte toen door de heftige sneeuwbuien zwervende asielzoekers opgevangen moesten worden in het station Brussel-Noord.

10 Hoe nu verder?

Zoals een politicus na de zoveelste vergadering ooit tegen een journalist zei: ‘Als u het weet, mag u altijd zeggen.’

Thomas Blondeau (Poperinge, 1978) is schrijver en journalist. Hij woont al meer dan tien jaar in Nederland.