Alles doen om elkaar dwars te zitten

Vrijdag vielen er in Tirana drie doden bij demonstraties tegen de regering.

De overheid in het land is corrupt en de rechtspraak niet onafhankelijk.

Inwoners van Tirana komen al maanden slechts met grote moeite het centrum van de stad door. Het centrale Skenderbeg-plein in de hoofdstad van Albanië kreeg een opknapbeurt in opdracht van burgemeester Edi Rama, tevens leider van de grootste oppositiepartij, de Socialistische Partij (SP). De wegwerkzaamheden zijn echter halverwege stilgelegd door premier Sali Berisha, leider van de Democratische Partij (DP). Burgers slalommen al maanden door de bouwput.

Ze zijn er inmiddels enigszins aan gewend dat Berisha en Rama alles doen om elkaar dwars te zitten, maar lastig is de animositeit tussen de twee belangrijkste politici van het land wel.

En soms best genant. Afgelopen maandag liet de premier zich in het parlement gaan en schold Rama uit. Volgens Berisha is Rama’s zoon verwekt toen zijn vrouw vreemdging met zijn vader. Rama zelf heeft het volgens Berisha vooral druk met homoseksuele contacten. Toen SP-parlementariërs de premier tot zwijgen wilden dwingen kwamen diens bodyguards tussenbeide. De anekdote is illustratief voor de sfeer in het parlement sinds de laatste verkiezingen, in juni 2009.

Hoewel internationale waarnemers sterk de indruk hadden dat daarbij minder werd gefraudeerd dan bij vorige verkiezingen, weigert Rama – en met hem de SP – al anderhalf jaar zich neer te leggen bij de nipte verkiezingsoverwinning van Berisha. Het is alsof de keiharde verkiezingsstrijd gewoon is doorgegaan. Er staat dan ook veel op het spel. Wie in Albanië de macht heeft, verdeelt het geld en de banen. Ambtenaren van de tegenpartij krijgen ontslag.

In november wees de Europese Commissie de Albanese aanvraag voor kandidaat-lidmaatschap af. Het landsbestuur is te corrupt, de rechtspraak niet onafhankelijk, het parlement functioneert niet. Het kritische rapport was bedoeld als een wake up call zei de Europees commissaris voor Uitbreiding Stefan Fuele destijds. Druk van de EU blijkt echter onvoldoende gewicht te hebben om een einde te maken aan de worstelpartij tussen de twee politieke clans. Ze gaven in reactie elkaar de schuld.

In mei 2010 organiseerden SP’ers een hongerstaking om af te dwingen dat een deel van de stembussen zou worden geopend. Ruim twee weken lang kampeerden de hongerstakers op veldbedden voor het kantoor van premier Berisha. Veel effect had de staking niet, ondanks gelijktijdige grote betogingen.

De demonstratie afgelopen vrijdag had net zo kunnen verlopen, zonder gevolgen en zonder internationale aandacht. De jongste aanleiding was een corruptieschandaal met een hoofdrol voor vicepremier Ilir Meta, van de kleinere partij LSI die door een coalitie met Berisha diens regering mogelijk maakte. Tv-kanaal Top Channel had de hand weten te leggen op een video waarin te zien en te horen was hoe Meta probeerde de tender voor een elektriciteitscentrale te beïnvloeden. Hij zag zich een paar dagen later gedwongen af te treden.

Tienduizenden SP-aanhangers hadden zich met gratis busvervoer uit de provincies naar de hoofdstad laten brengen om ook het aftreden van de premier te eisen. Nadat soldaten op de demonstranten schoten en er drie doden en tientallen gewonden vielen, veranderde de betoging plots in een nationaal drama.

De reacties waren echter als vanouds. Premier Berisha wachtte het onderzoek niet af, maar beschuldigde Rama en de SP er gelijk van op hun eigen demonstranten te hebben geschoten, om hem er de schuld van te kunnen geven. Rama en de SP wezen naar de premier als het brein achter wat zij als moorden zien.

Na de onlusten van vrijdag is het rustig gebleven in de hoofdstad, maar de spanning is niet uit de lucht. Berisha heeft opgeroepen woensdag de straat op te gaan ‘voor de vrede’.

Wat Albanië broodnodig heeft is ‘politiek leiderschap’ en ‘compromis’, zei de Amerikaanse ambassadeur in Tirana gisteren, niet voor het eerst. Samen met de EU-ambassadeur en de Albanese president Bamir Topi, die zoveel mogelijk boven de partijen probeert te blijven, riep hij op tot de ‘terugkeer van dialoog en respect voor instanties’.

Diezelfde boodschap vanuit Brussel is tot nu toe aan dovemansoren gericht. Het Europees Parlement is afgelopen jaar ver gegaan in pogingen te bemiddelen in de binnenlands politieke geschillen tussen Rama en Berisha. In een poging beide om tafel te krijgen werd na de hongerstaking in mei een diner in Straatsburg georganiseerd waarbij de twee kemphanen de oren werd gewassen. Ze beloofden een paar weken bezinning. En gingen daarna door als vanouds.