Zorgen over Nederlandse topschaatsen

Schaatscoach Jac Orie zag vorig seizoen vier toppers met ruzie vertrekken. Toch heeft zijn ploeg in Stefan Groothuis een favoriet bij de WK sprint. „Ik zie dingen graag eerder dan een ander.”

Geen detail ontgaat Jac Orie terwijl hij praat over de pijnlijke breuk met Marianne Timmer en haar Liga Ladies, het einde van het allroundschaatsen of de kansen van zijn schaatsers bij de WK sprint, dit weekeinde in Heerenveen. „Handen gewassen”, buldert de coach van de Controlploeg plotseling, als hij veertig meter verderop Kjeld Nuis het hotel ziet binnenstappen. De 21-jarige schaatser heeft zich een paar uur eerder verrassend geplaatst voor de WK. „Gaat hij na afloop natuurlijk met iedereen handjes schudden”, legt Orie uit. „Voor je weet pak je een verkeerde bacterie mee. Thuis heb ik de kraamvisite daar twee maanden voor uitgesteld. ”

Door de plaatsing van Nuis levert Orie in Thialf toch weer de helft van de totale Nederlandse sprintploeg, met verder Laurine van Riessen, Jan Smeekens en titelfavoriet Stefan Groothuis. En dat terwijl Control eind vorig seizoen vier topschaatsers kwijtraakte. Timmer nam Margot Boer en Annette Gerritsen ruziënd mee naar Liga, Simon Kuipers koos voor een lucratiever aanbod van TVM. „Ik heb de schurft aan verliezen. Maar als er eerlijk van je wordt gewonnen, oké. Tot het buiten de sport om gaat. Dan wordt het vervelend. Dat gebeurde vorig jaar een beetje. Maar ik blijf niet met pijn rondlopen, ben je belazerd.”

Één keer sloeg Orie vorig seizoen terug, toen TVM-directeur Arjan Bos vlak voor de Spelen in Vancouver openlijk sprak over het aantrekken van Groothuis, Kuipers en Smeekens. „Ik voer liever strijd op het ijs dan door dingen te roepen. Maar toen heb ik in een interview een keer gezegd dat het nu afgelopen moest zijn. Dan maak je geen vrienden, soms moet je jezelf verdedigen.”

Toch vertrok Kuipers, door Orie bij zijn ploeg gehaald bij de start in 2002, na het seizoen alsnog naar TVM. Net als Groothuis kreeg hij een aanbieding per sms, naar verluidt van Sven Kramer. „Wie die sms’jes heeft gestuurd, interesseert me niet. Ik weet dat het van die partij kwam. Simon heeft me gezegd dat hij was benaderd en dat hij daarover zou nadenken. Dan weet je genoeg. Waarbij het ieders goed recht is om weg te gaan.”

Een paar jaar geleden spraken de twee grootste commerciële schaatsteams van Nederland, TVM en Control, juist af geen schaatsers bij elkaar weg te halen. Orie: „Er was ooit een gentlemen’s agreement. Maar dat is blijkbaar nog minder waard dan een stuk wc-papier. Zulke dingen worden afgesproken om andere mensen op het verkeerde been te zetten. Dat blijkt dus dikke vette bullshit.”

De kiem voor de leegloop van zijn ploeg was het faillissement van sponsor DSB, vlak voor het olympisch seizoen. Orie en de schaatsers spraken af bij elkaar te blijven en als collectief op zoek te gaan naar een nieuwe geldschieter. Maar Henk Timmer, echtgenoot van Marianne, voerde zelf onderhandelingen met ArboNed als potentiële sponsor, naar later bleek vergeefs. Intussen vond Orie met Control een sponsor, al was het voor veel minder geld dan DSB. „Ik heb nooit gedacht dat het uit elkaar zou vallen. Achteraf zie je dat het toen al fout had kunnen gaan.”

Timmer brak haar enkel na een val vroeg in het seizoen, kreeg een sterk verlaagde aanbieding en vertrok. De drievoudig olympisch kampioen nam Boer en Gerritsen mee. In haar biografie verwijt Timmer, die eind december stopte, Orie dat hij haar onvoldoende heeft gesteund. „Ik heb haar gezegd dat ik mijn dochter met zo’n enkel niet meer zou laten schaatsen. Niet meer en niet minder. En iedereen moet voor zichzelf maar uitmaken of een contract realistisch is.”

De coach had niet met zijn gezin naar Disneyland mogen gaan terwijl de onderhandelingen in volle gang waren, meent Timmer. „Ze mag hard over mij oordelen”, zegt Orie. „Het is zo makkelijk met modder te gooien. Maar of het verstandig is of dat er enige realiteitszin uit spreekt? Verre van dat. Ik heb de contractonderhandelingen niet gedaan, ik ben coach. Moet ik dan drie maanden thuis op de bank gaan zitten wachten, met de gordijnen dicht en de telefoon naast me, tot er een uitkomst is? Of mag ik een paar dagen met mijn gezin naar Disneyland? Dat maak ik echt zelf uit.”

Had zijn ploeg de schaatssters financieel te weinig te bieden, zoals hun zaakwaarnemers beweren? Orie (42) zucht: „Ik word daar zo moe van. Afromen is heel makkelijk. Je kunt op schaatsers afromen, begeleiding afromen. Dan heb je een quick win, kunnen de salarissen lekker omhoog. Maar op lange termijn heb je een probleem. Daar kun je voor weglopen door iemand eruit te flikkeren in de begeleiding. Wij maken die keuze niet.”

Integendeel, Orie haalde naast Sicco Janmaat met Brigt Rykkje nog een extra assistent. „Als je geen goed kader hebt, krijg je nooit stabiliteit. Wij hebben twee keer overleefd door een goede groep mensen bij elkaar te zetten. Anders was het in 2003 (toen sponsor SpaarSelect failliet ging, red.) of vorig jaar allemaal uit elkaar gevallen en weggeweest. Sponsoren zouden daar meer naar moeten kijken. Op termijn betalen structuur, programma en kader zich uit. Anders koop je even iemand voor een jaartje met een dik salaris en ploft het weer uit elkaar.”

De oud-schaatser van de Haagse Uithof maakt zich zorgen om de toekomst van het Nederlandse topschaatsen. „We hebben geen echte opleidingsploeg meer, de commerciële teams moeten dat deels op zich nemen. Als je daar onzorgvuldig mee omspringt en te veel gaat kiezen voor hoge salarissen van toppers, ontstaat aan de basis een gat. In topsport gebeurt alles eerder dan je denkt. Zeker als je de opleiding verwaarloost.”

Orie heeft volop ideeën. „Ik ben bezig geweest met het gewest Zuid-Holland een systeem te bedenken om de overgang van jonge schaatsers beter te maken. Daar is geld voor nodig, de gewesten moeten er ook beter van worden. Zo’n samenwerking is de manier in de toekomst topschaatsers te blijven voortbrengen. Met Kjeld Nuis, die via Zuid-Holland bij ons kwam, zie je dat het ontzettend goed is gelukt. Zo van het gewestelijk niveau laten doorstromen naar de top.”

Grijnzend denkt hij aan de zege van Nuis in de skate-off op Kuipers. „Dan heb je een bepaalde mentale hardheid over je. Daar doen andere mensen jaren over en dan lukt het ze nog niet.” Een diamantje, Nuis? „Achteraf zien ze het allemaal, maar dat is makkelijk. Op Kjeld of Simon zat niemand te wachten. Op Stefan ook niet, toen hij met aan afgescheurde achillespees weg mocht bij Ingrid Paul. Ik had hem al eens willen hebben bij Postcodeloterij, maar toen had ik geen ruimte. Dit soort dingen vind ik leuk. Dingen zien die een ander niet ziet.”

Groothuis als titelfavoriet op het WK sprint? „Ik denk dat hij dit jaar laat zien dat hij het goed op een rijtje heeft. Hij presteert stabiel op hoog niveau. De trainingen slaan goed aan, hij blijft zich verbeteren. Hij is er al een paar jaar heel goed mee bezig, ontzettend professioneel. Een rolmodel in het team. De motivatie van die gozer is geweldig. Een ingetogen jongen, maar de kenners weten dat hij extreem goed is. Dit weekend is er om het te laten zien. Nu moet je het doen.”

Met Boer of Gerritsen beschikte Orie ook bij de vrouwen over een titelkandidate, waardoor de WK in Thialf helemaal een ideale gelegenheid zou zijn geweest om bedrijven voor zijn ploeg te interesseren. Naast Control, dat een contract heeft tot en met 2012, zoekt Orie nog altijd een co-sponsor. En als een van beiden straks voor Liga wint? „Mijn primaire reactie is dat ik ontzettend gemotiveerd raak van dit soort dingen. De zakelijke kanten, gedoe met andere ploegen, als iemand ineens bij je weg loopt. Misschien functioneer ik er wel beter door. Dat mensen weg gaan is niet leuk. Maar hun vertrek motiveert me echt tot op het bot.”