Principe van asielbeleid EU doorbroken

België mag een asielzoeker niet naar Griekenland terugsturen. EU-landen kunnen volgens het Hof elkaars rechtssysteem niet zonder meer vertrouwen

Niet de veroordeling van Griekenland wegens de volstrekt onbehoorlijke behandeling van asielzoekers is de verrassing. Maar de veroordeling van België.

In 2009 stuurde de rechter in Brussel een Afghaan terug naar Athene in de wetenschap dat asielzoekers daar onder middeleeuwse omstandigheden op het vliegveld worden opgesloten. En daarna dakloos en vrijwel rechteloos worden. Wat ook allemaal gebeurde met ‘M.M.S.’ die gisteren voor een grensverleggend Europees arrest zorgde. Het Hof zegt nu dat België en daarmee alle lidstaten van de EU niet meer blind mogen vertrouwen op het rechtsstelsel van een andere lidstaat.

En dat was tot nu toe wel de praktijk. Het feit dat elders wetten en verdragen bestaan die inhoudelijk schijnbaar voldoen, mag volgens het Hof niet worden opgevat als een garantie tegen misbruik. „Zeker niet als er betrouwbare bronnen zijn waaruit blijkt dat de autoriteiten hun toevlucht nemen tot praktijken die duidelijk in strijd zijn met het Mensenrechtenverdrag’’.

De Nederlandse regering had in het proces het Hof juist gevraagd zich niet te bemoeien met het op peil brengen van de Griekse asielprocedures. Dat is een verantwoordelijkheid voor de Europese Commissie, Griekenland en de andere lidstaten, aldus de Nederlandse regering. Den Haag vindt dat het toereikend is als een lidstaat via de ambassade informeert of een uit te wijzen asielzoeker in Griekenland een procedure kan krijgen. Als het Hof zich aan een beoordeling hiervan waagt, wordt feitelijk ontkend dat EU landen in principe op elkaars rechtsstelsel mogen vertrouwen. Dat is dus precies wat gisteren gebeurde. België had ook praktisch moeten toetsen of M.M.S. wel een asielaanvraag in Griekenland kon indienen. Dat zoiets een ‘illusie’ is moet meewegen bij de uitwijzing, zegt het Hof. Het Hof veroordeelde Griekenland al twee maal eerder voor z’n gebrekkige vluchtelingenpraktijk.

Deze correctie op het ‘interstatelijk vertrouwensbeginsel’ kan meer gevolgen hebben. Vluchtelingenwerk Nederland spreekt van een ‘doorbraak’, in een overigens onbegrijpelijke praktijk. Het verdelen van asielzoekers binnen Europa gebeurt immers op basis van geografie. Wie de langste kustlijn of de meest poreuze grenzen heeft krijgt de meeste toeloop en dus het meeste werk. Griekenland kreeg vorig jaar 35.000 vluchtelingen over land en zee binnen – en was daarmee met afstand de meest populaire landingsplek. Het gros van de vluchtelingen wordt daarna dakloos, gaat zwerven en probeert elders in Europa asiel te krijgen.

Hoogleraar migratierecht Thomas Spijkerboer (UvA) noemt de Belgische veroordeling ‘markant’. Terugsturen van doorgereisde asielzoekers naar Griekenland is nu vanuit geen enkel Europees land meer mogelijk.

In Nederland wachten ongeveer 2.000 asielzoekers die via Griekenland Nederland bereikten, op deze uitspraak. Vorig jaar schortte minister Hirsch Ballin hun uitzetting al op. Zodra „de jurisprudentie dit toelaat” wilde hij de uitzetting hervatten. Dat zit er dus niet in. De Europese lidstaten moeten wachten totGriekenland z’n asielprocedure en de opvang van vluchtelingen op orde heeft. Aangezien Griekenland economisch grote problemen heeft en bestuurlijk overbelast is, zal dat niet gauw gebeuren. De facto is Griekenland nu door Straatsburg als ordelijke rechtsstaat wat asielzoekers betreft geschorst. Daarmee komt het land politiek in verder isolement, na de bankencrisis en het Europese noodfonds.

Spijkerboer denkt dat de veroordeling Athene politiek niet slecht uitkomt. Italië en Malta lopen in Straatsburg ook een grote kans ongeschikt te worden verklaard. De drie landen proberen al geruime tijd in Brussel te komen tot een betere verdeling van asielprocedures over Europa.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Principe van asielbeleid EU doorbroken (22 januari, pagina 3) was een aantal keer sprake van het Europese Hof. Hiermee werd steeds gedoeld op het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.