Handel emissierechten blijkt lek

De hoeksteen van het Europese klimaatbeleid kwam deze week weer onder vuur, nadat hackers voor 7 miljoen euro aan emissierechten stalen.

Opeens verdween er voor 7 miljoen euro aan emissierechten van een Tsjechische rekening. Het gebeurde afgelopen woensdag, en het was het werk van hackers. Meteen legde de Europese Commissie de handel in emissierechten stil. Voor tenminste een week, en wellicht langer.

Het is de zoveelste klap voor de hoeksteen van het Brusselse klimaatbeleid, het systeem voor het verhandelen van emissierechten (emission trading scheme, ETS). Sinds de invoering van het systeem in 2005 zijn er geregeld problemen. Belastingfraude, overheden die veel te veel rechten weggeven, valse winsten, hackers.

De vraag die deze week weer opkwam is of Brussel onderhand niet een alternatief moet verzinnen voor het ETS. Maar dat komt er niet zo maar. De Europese Commissie heeft haar prestige gekoppeld aan het ETS. Zij zal dit systeem niet zomaar opgeven. Sterker nog, ze wil dat de rest van de wereld het overneemt.

Het ETS is er gekomen omdat er destijds onder de Europese lidstaten geen draagvlak was voor het alternatief dat nu weer vaker wordt genoemd: een koolstofbelasting. Onder andere president Sarkozy van Frankrijk heeft die optie afgelopen jaar herhaaldelijk geopperd. In dat systeem betaalt degene die de meeste CO2 uitstoot, het meeste belasting.

Het ETS werkt anders. In dat systeem krijgen de 5.000 bedrijven die de meeste CO2 uitstoten rechten van hun overheid. Met één recht mag een bedrijf één ton CO2 uitstoten. Bedrijven die meer uitstoten dan het aantal rechten dat ze hebben, kunnen via handelsbeurzen rechten bij kopen van bedrijven die over hebben. In de loop der jaren vermindert het totaal aantal beschikbare rechten, waardoor de schaarste groeit en de prijs stijgt. Bedrijven zullen investeren in klimaatvriendelijkere technieken als de kosten ervan opwegen tegen de kosten voor de emissierechten.

De eerste klap voor het ETS kwam in mei 2006. Het bleek dat overheden veel te veel emissierechten hadden uitgedeeld aan de deelnemende bedrijven. De prijs klapte in. Brussel moest ingrijpen.

Daarna bleek dat sommige bedrijven de kosten van hun emissierechten in rekening brachten bij hun klanten, terwijl ze de rechten van hun overheid gratis hadden gekregen – alleen de rechten die ze bijkopen hoeven ze te betalen. Valse winsten. Weer moest Brussel ingrijpen.

Vervolgens bleek dat handelaren en bedrijven op grote schaal belasting ontdoken bij de verkoop van emissierechten.

En toen kwamen de hackers. Vorig jaar waren er al meldingen. Zes Duitse bedrijven verloren plotseling voor 3 miljoen euro aan rechten. De Zwitserse cementmaker Holcim raakte ook rechten kwijt, van een Roemeense rekening. Schade: zo’n 20 miljoen euro. De hack van deze week was de druppel. Brussel had de lidstaten eerder al aangespoord hun systemen veiliger te maken. Dat zal nu indringender gebeuren.

En dan is het wachten tot de volgende uitglijder.