Haaien zijn kleurenblind

Wat ziet een haai die naar boven kijkt? Kleurige surfplanken en bruine benen? Waarschijnlijk zien de meeste haaien alleen maar bewegingen in zwart-wit. Dat denken Australische onderzoekers.

Kunnen haaien wel of geen kleuren zien? Daarover deden wetenschappers jarenlang een welles-nietes spelletje. Nee, schrijven Australische onderzoekers nu in het tijdschrift Wissenschaften. Haaien zien maar één kleur.

Op allerlei manieren hadden de Australiërs en hun collega’s al geprobeerd te bepalen of haaien kleuren kunnen zien. Ze leerden volwassen citroenhaaien het verschil tussen wit en rood. Dat deden ze door hen als ze naar rood zwommen te belonen met eten. Ook leerden ze zwartpuntrifhaaien het verschil tussen grijs en gekleurd door schokken uit te delen als ze naar gekleurd zwommen.

Maar daarmee was niet bewezen dat de dieren kleur zien: misschien zagen ze alleen het verschil tussen lichte en donkere voorwerpen.

Tijd voor een andere aanpak, vonden de Australiërs. Ze vingen zeventien soorten haaien en maakten ze dood. Daarna haalden ze de ogen eruit om de netvliezen te bestuderen. Met het netvlies vangt het oog licht op. Er zitten kegeltjes en staafjes in. Staafjes kunnen licht en donker onderscheiden, maar geen kleuren. Kegeltjes herkennen wel kleur en werken alleen als het licht genoeg is. Een mensenoog bijvoorbeeld heeft drie soorten kegeltjes, voor violet (blauwig), groen en rood.

Bij tien van de zeventien haaiensoorten ontdekten de wetenschappers helemaal geen kegeltjes. Die haaien zien dus alleen zwart en wit. Bij de andere zeven vonden ze één soort kegeltje. Dat betekent dat deze haaien maar één kleur kunnen zien.

De onderzoekers twijfelen nog wel een beetje of ze echt goed gezocht hebben. Heel misschien zitten de andere kegeltjes slim verstopt. Ook zou het kunnen dat de haai twee kleuren waarneemt door een trucje met zijn kegeltjes en staafjes. Sommige apen doen dat en de zeehond waarschijnlijk ook. Maar eigenlijk denken ze dat de haaien inderdaad maar één kleur zien.

Andere kleuren hebben ze niet nodig. Diepzeehaaien zien alleen blauw. Haaien die in ondiepe gebieden leven zijn afgestemd op rood, zoals bloed. Dat kan een diepzeehaai ook goed waarnemen, trouwens. Hij ruikt het, op kilometers afstand. Wel is het misschien slim om je surfplank een donkerder kleurtje te geven. Een witte onderkant is opvallend voor een haai die weinig kleur ziet. Dat is vragen om problemen.