'Dochters van Israël voor Israëls volk'

Joden en Palestijnen, allemaal Israëlische burgers, mogen niet samenleven, vindt een groep rabbijnen. Van de Joodse Israëliërs is 44 procent het met hen eens.

Israëlische rabbijnen spreken in Bat Yam, ten zuiden van Tel Aviv, tijdens een demonstratie in december tegen het verhuren of verkopen van bezittingen aan niet-Joden. Foto AP Israeli rabbis speak during a protest in Bat Yam near Tel Aviv, Israel, Monday, Dec. 20, 2010. Scores of local Bat Yam residents and right wing activists demonstrated Monday against selling or renting property to non-Jews, following a recent a religious ruling by several dozen of Israel's top rabbis barring Jews from selling or renting homes to non-Jews - testifying to a growing radicalism within the rabbinical community at a time when frictions between Israeli Arabs and Jews are mounting. (AP Photo/Oded Balilty) AP

Het begon met een psak din, een religieuze verordening, ondertekend door circa vijftig Israëlische rabbijnen, die in december openbaar werd gemaakt. De rabbijnen steunden hun collega, rabbijn Shmuel Eliyahu van de noordelijke stad Safed, die had gezegd dat Joden geen huizen mogen verhuren of verkopen aan Palestijnse burgers van Israël.

„Hun manier van leven is anders dan die van Joden”, stond in de verordening. „Onder de ongelovigen zijn mensen bitter en vol haat tegenover ons. [...] De buren en kennissen [van joden die aan Palestijnen verhuren] moeten zich distantiëren van deze Jood, geen zaken met hem doen, hem het recht ontzeggen de Torah te lezen, en hem verbannen tot hij terugkomt van zijn slechte daad.”

Sindsdien, zegt rabbijn Arik Ascherman in zijn kantoortje in Jeruzalem, „is de geest uit de fles”. „Een serie extreme uitspraken is gedaan, waarin keer op keer wordt betoogd dat Joden en Palestijnen niet samen mogen leven. Eerst was het een brief over het verhuren van huizen, nu gaat het over Arabieren die onze dochters afpakken. De boodschap is: De Arabier, dat is iemand voor wie je bang moet zijn. Het verbaast me niet dat er rabbijnen zijn met zulke extreme opvattingen. Het verbaast me wel dat het zoveel heeft losgemaakt in Israël.”

Rabbijn Arik Ascherman, een energieke man met zwarte baard en een gebreid keppeltje, kan hierover uit eigen ervaring meepraten. Ascherman is in Israël vermoedelijk de scherpste criticus van de verordeningen uit ultra-orthodoxe en religieus-zionistische hoek. Hij is directeur van de organisatie Rabbijnen voor Mensenrechten, en helpt Palestijnen wier boomgaarden zijn vernield door Joodse kolonisten.

„Het gedrag van de rabbijnen weerspiegelt een omslag in onze samenleving”, zegt Ascherman. „De nationalistische en de religieus-orthodoxe bewegingen groeien en trekken samen op. De rabbijnen stralen een enorm zelfvertrouwen uit.”

De kritiek van Ascherman heeft hemzelf het mikpunt gemaakt van deze beweging. Deze week demonstreerden aanhangers van rabbijnen uit de rechts-religieuze hoek voor zijn huis in Jeruzalem. De rabbijn gaat desondanks onverstoorbaar verder met zijn kritiek. „Het is in strijd met het jodendom om zo te praten over anderen. Wij zijn zelf slaven geweest, in Egypte, en moeten beter weten wat het betekent als iemand zich superieur voelt aan een ander.”

Het bleef niet bij één verordening van een groep orthodoxe en nationalistische rabbijnen. Eind december verscheen een brief, ondertekend door 27 echtgenotes van orthodoxe en nationalistische rabbijnen. De vrouwen, onder wie een schoondochter van opperrabijn Ovadia Yosef, riepen Joods-Israëlische vrouwen op geen relatie te beginnen met Palestijnse mannen.

Volgens de brief proberen met name Palestijnse bouwvakkers joodse vrouwen in te palmen, en proberen ze zich met Hebreeuws klinkende schuilnamen voor te doen als Joodse Israëliër. „Zodra ze je in hun macht hebben, in hun dorp, onder totale controle, wordt alles anders. Je leven zal nooit meer hetzelfde zijn, en de aandacht die je zocht zal worden beantwoord met vloeken, lichamelijk misbruik en vernedering.”

Sindsdien is Joods Israël verdeeld in twee, bijna even grote kampen. Volgens een peiling van de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem staat 44 procent van de joodse Israëliërs positief tegenover een boycot van verhuur aan Palestijnen, 48 procent is tegen. Premier Netanyahu distantieerde zich van de uitspraken.

Aanhangers van de rabbijnen organiseren wekelijks demonstraties tegen Palestijnse Israëliërs en migranten uit Afrika en Azië. Deze week liepen enkele honderden mensen mee in een nieuwe demonstratie in Bat Yam, ten zuiden van Tel Aviv, waar veel migranten wonen.

De demonstranten droegen borden met leuzen als ‘De dochters van Israël voor het volk van Israël’. Overigens: gemengde relaties vormen een groot taboe in Israël en ze komen nauwelijks voor.

„Ik ben diep teleurgesteld in de Zonen van Israël”, sneerde de Palestijns-Israëlische schrijver Sayed Kashua in de krant Ha’aretz. „Sinds wanneer voelen jullie je zo bedreigd door Arabieren, die niet tegen jullie op kunnen, en wat precies is er gebeurd met jullie zelfvertrouwen?”

„De brief van de vrouwen van de rabbijnen, en de eerdere verordening staan niet op zichzelf”, zegt emeritus hoogleraar sociologie Menachem Friedman. Hij is verbonden aan de Bar Ilan Universiteit in Ramat Gan, die wordt gezien als het academische bolwerk van de religieuze beweging in Israël.

„Deze rabbijnen zijn zeker gevoelloos in hun uitingen, maar wat ze zeggen wordt door veel Joodse Israëliërs gedacht. Ze zijn bezorgd over de toekomst van het jodendom, en de Joodse waarden. Een van de kerngedachten van de rabbijnen is dat de wereld hun per definitie ongunstig gezind is, en ongelovigen gemeden moeten worden”, zegt Friedman.

Rabbijnen spelen een grote maatschappelijke rol in Israël; ze bepalen onder meer de regels over trouwen en echtscheiding. Daarbij komt dat Israël religieuzer wordt. Een derde van de Israëlische Joodse bevolking noemt zich (ultra-)orthodox of religieus-zionistisch. Dat percentage groeit ieder jaar.

Volgens professor Friedman – „ik ben toch te liberaal om deze acties goed te keuren”, zegt hij – is de joods-religieuze kaste in Israël in hoog tempo aan het versnipperen.

„Er zijn liberale, ultra-orthodoxe en orthodoxe stromingen, maar steeds meer ontstaan er kleine groepen van nationaal-religieuze rabbijnen, met eigen standpunten en ideeën. Zij voelen zich volkomen vrij om te zeggen wat ze willen, want ze zijn een elite geworden. Iedereen beschouwt hen als autoriteit, en zo gedragen ze zich ook. Dat heeft het radicalisme onder rabbijnen vergroot, met name in de Joodse nederzettingen.”