Zelfmoord tot in de finesses

Alison Bechdel: Fun Home. Xtra, 232 blz. € 23,90

De vader van Alison Bechdel is een homoseksuele man die niet uit de kast durft te komen. Kort nadat zijn dochter hem heeft verteld dat zij lesbisch is, wordt hij doodgereden. Is het zelfmoord? En zo ja, was zijn homoseksualiteit een motief en zijn dochters bekentenis een stimulans om zijn leven te beëindigen? Of kwam het doordat zijn vrouw kort ervoor een scheiding had aangevraagd omdat ze de situatie (haar man pleegde overspel met mannen) niet langer kon verdragen?

De zoektocht naar de antwoorden op deze vragen vormt de leidraad van de sterk autobiografische strip Fun Home, die onlangs in Nederlandse vertaling verscheen. De vermeende zelfmoord van haar vader is een cruciale gebeurtenis in het leven van tekenaar Alison Bechdel en ze ruimde zeven jaar in om een strip rond dit gegeven te maken. Het resultaat is een instant-klassieker tussen de non-fictiebeeldverhalen. Het verhaal wikkelt zich als een spiraal om de zelfmoord heen: elke herinnering aan haar vader werpt een nieuw licht op zijn leven en vermeende motieven. Welke boeken hij las, hoe geobsedeerd hij altijd bezig was om het huis tiptop in orde te krijgen, alles wordt ‘met de kennis van nu’ opnieuw gewogen.

Autobiografischer dan dit kan een verhaal bijna niet worden. Bechdel heeft haar leven sinds haar tiende en détail geregistreerd in dagboeken. Die vormden, samen met foto’s uit die tijd, een rijke bron. Bechdel documenteerde zich extreem goed. Een krantenpagina, een tijdschrift- cover, zicht op het kerkhof, alles klopt met de werkelijkheid. Ze nam zelfs een foto van zichzelf om elke houding die haar personages innemen zo natuurgetrouw mogelijk te laten zijn.

Waar een obsessie met de (kleine) feiten een (auto)biografie soms nog wel eens een versnipperde aanblik geeft, slaagt Bechdel erin om ze in dienst van het verhaal te stellen. Het is een kwestie van dosering, van scherp kiezen. Zo beschrijft ze op één plek in het boek met behulp van geuren de sfeer. Dat is als Bechdel, opgegroeid in een rurale omgeving, een bezoek brengt aan Manhattan: ‘In de hete augustusmiddag was de stad teruggebracht, als een ingekookte demi-glacesaus, tot een geur van verbluffende rijkdom en complexiteit.’

Op het plaatje erbij staan de geuren ingetekend: ‘menthol’ bij een rokende man, ‘poep’ bij de hond naast de stoep, ‘brut’ bij de walm die van een heer afslaat, ‘diesel’ achter een bus, ‘gebak’ bij een winkel, ‘urine en elektriciteit’ bij de ingang van de metro.

De tekeningen zijn ontdaan van opsmuk. De teksten zijn wat hoogdravend, maar daar komt Bechdel mee weg omdat ze haar verhaal zo prachtig heeft gestructureerd.