Sleutelscènes in blauw

Veertig jarig jubileum voor het International Film Festival Rotterdam

Augustí Villaronga is er te spreken over zijn demonen, de Russen blijken ook Westerns te hebben gemaakt, wat is wuxia precies en wat hebben modeontwerpers met film? Vier programma-onderdelen op IFFR uitgelicht.

Soms smeekt een filmmaker haast om psychoanalyse. Omdat hij zo hardnekkig op diezelfde nare thema’s terugkomt. Je vraagt je af: wat is hem vroeger in godsnaam overkomen? Bezoekers aan het Rotterdamse filmfestival mogen het hem zelf vragen: Agustí Villaronga (57) wordt daar met een retrospectief vereerd. Al is het de vraag of de als stil bekend staande Spaanse regisseur zal antwoorden.

In zijn schandaaldebuut Tras el cristal uit 1985 ligt de gewezen nazikampbeul en sadistische pedofiel Klaus ergens in Catalonië in een ijzeren long. Zijn voormalige slachtoffer – zo vermoed je – Angelo slaagt er via chantage in zijn verzorger te worden, waarna dader en slachtoffer van rol wisselen. Angelo moordt erop los, koeioneert en misbruikt de hulpeloze Klaus, herschept zijn villa tot een concentratiekamp. Dat alles wordt in klassieke, ingetogen stijl gefilmd.

Verraderlijke opvoeders, pedofilie, monsterlijke kinderen, perverse adopties, beladen homo-erotiek, internaten of sanatoria als isolatiekampen: de wereld van Villaronga is er één van machtsmisbruik, wreedheid en cyclisch kwaad. Een nachtwereld: sleutelscènes spelen zich na zonsondergang af, zijn kleur is blauw.

Zeven speelfilms in 25 jaar, vier daarvan echt de moeite waard, waaronder de merkwaardige quasireconstructie Aro Tolbukhin, over een Hongaarse seriemoordenaar in Guatemala. Een overzichtelijk oeuvre. Villaronga is zo’n filmer met wie niemand goed raad weet. Te bloedig en extreem voor het filmhuis, te ambitieus en psychologisch voor het popcornpubliek. Dus krijgt hij zijn projecten moeizaam van de grond.

Maar Villaronga lijkt zich met het ijzersterke, succesvolle Pa Negre nu aan het cultgetto te hebben ontworsteld. Pa Negre is een peilloos bittere plattelandsthriller in Franco’s Spanje die met een Goya-achtige nachtmerrie begint: een paard met huifkar stort een afgrond in. De rode vader van Andreu wordt door de fascistische autoriteiten van de misdaad beticht, waarna er zo veel ellendige wendingen volgen dat je elk vertrouwen in de mensheid verliest. Villaronga’s misantropie vindt hier zijn sterkste vorm.

Volgens Rotterdam-programmeur Gerwin Tamsma is Villaronganu bezig met een film over het bezoek van Isabel Perón aan Spanje in 1946. Pardon? Tamsma: „Maar hem kennende, gaat ze onderweg vast wel langs bij een tbc-liniek vol misbruikte kinderen.”