Het nieuwe brandpunt van de 21ste eeuw

Dambisa Moyo: How The West Was Lost. Fifty Years Of Economic Folly - And The Stark Choices Ahead. Penguin, 240 blz. € 20,99. De Nederlandse vertaling verschijnt in mei bij Contact

Als we de jongste projecties moeten geloven, dan is het in 2027 zo ver: China haalt de Verenigde Staten dan in als de grootste economische macht ter wereld, gemeten in de omvang van de economie. Maar hoe geleidelijk of abrupt zal deze verandering zijn, en wat is uiteindelijk het lot van het Westen als naast China ook India de plaats in de wereldeconomie opeist die het de afgelopen vijfhonderd jaar verloor?

De stelling in Dambisa Moyo’s nieuwe boek How The West Was Lost is uitdagend: het Westen heeft de afgelopen vijftig jaar zichzelf verkwanseld. Het zit diep in schulden, en heeft geleend geld niet geïnvesteerd in een betere productiviteit van arbeid en kapitaal, maar in een grootscheepse speculatie in met name vastgoed. Kinderen worden toegejuicht in hun streven beroemd te worden, in plaats van door te leren. En als ze doorleren, dan is dat niet voor ingenieur, biochemicus of wiskundige maar voor een functie in de dienstensector. En zelfs als ze wel een exacte opleiding genieten, werken ze liever op Wall Street dan het vak uit te oefenen dat ze hebben geleerd. In de VS verhoudt het aantal advocaten zich tot het aantal ingenieurs als 42 staat tot 1. De demografische tijdbom zorgt straks voor exploderende ziektekosten en een crisis in de oudedagsvoorziening waar geen of zeer onvoldoende geld voor opzij is gelegd.

De kredietcrisis van 2008 wordt door de Zambiaanse econome gezien als een waterscheiding. Zoals de Tweede Wereldoorlog definitief de wereldmacht liet overgaan van het Verenigd Koninkrijk naar de Verenigde Staten, zo ontmaskerden de financiële implosie van twee jaar geleden en de recessie die daarop volgde de veronderstelde superioriteit van het westerse systeem. Dat is in internationaal perspectief gebaseerd op de veronderstelling dat elk land zich onder het multilaterale kapitalisme na de Tweede Wereldoorlog aan de spelregels houdt – ook al was dat in de praktijk vaak niet geheel het geval.

De wereld van morgen is anders. China zal een meedogenloze tegenstander worden, die in staat is sneller en rationeler beslissingen te nemen dan de logge westerse democratie, betoogt Moyo, in een typisch Amerikaanse snappy stijl die het punt er keer op keer erin hamert – zoals Alan Carr de rokers van hun verslaving af helpt. Dat in een wereld waar Azië de overhand krijgt het Westen nog steeds zijn levensstandaard zal kunnen handhaven, is volgens haar geen uitgemaakte zaak. De relatieve neergang waar men op hoopt, zou ook een absolute neergang kunnen worden: een dalende welvaart. Maar het spectaculairste moet nog komen. Van de vier scenario’s die

Het Westen Vervolg op pagina 2

Het Westen

het Westen als strategie kan hanteren in antwoord op de Chinese hegemonie, lijkt zij de ‘nucleaire optie’ het meest te omarmen. Amerika kan, als uiterste antwoord op de interne en externe uitdagingen die de machtsverschuiving naar China zullen vergezellen, zijn toevlucht nemen tot de meest extreme maatregel: zijn buitenlandse schulden niet afbetalen, en de grenzen sluiten voor producten en diensten. Deze autarkie kunnen de VS en Canada zich volgens haar beter veroorloven dan gedacht. En China zal worden beroofd van zijn opgebouwde beleggingen in Amerikaanse schulden en zijn voornaamste afzetmarkt.

Deze these is nogal extreem, en onderstreept vooral dat er in het discours over de wereldeconomie kennelijk steeds harder moet worden geschreeuwd om aandacht te krijgen. Moyo haalt er ongetwijfeld – net als bij haar ontwikkelingshulpsceptische boek Dead Aid – veel publiciteit mee. Maar is het ook reëel? Dat valt niet te zeggen. Tientallen decennia vooruitkijken heeft als voordeel dat denkbeelden lastig kunnen worden getoetst.

Dat geldt niet voor de analyse, die het eerste deel van het boek beslaat. En daar dient zich de zwakte aan. How the West Was Lost gaat niet over het Westen, maar over het westen van het Westen: de Verenigde Staten en een beetje het Verenigd Koninkrijk. Vrijwel alle voorbeelden, analyses, cijfers en sociaal-politieke en economische wetenswaardigheden betreffen de Angelsaksische wereld. Het heeft er, in de nasleep van de kredietcrisis, alle schijn van dat het Noord-Europeaanse model van de sociale markteconomie met een relatieve nadruk op de industrie, zich prima houdt. Een Duitser zal zich moeilijk herkennen in ‘Het Westen’ zoals Moyo dat beschrijft, en wie weet handhaaft het Rijnlandse model zich wel veel beter in de toekomst die zij schetst. Maar geen woord daarover. Het is makkelijker om Amerikaanse bronnen en denkbeelden te raadplegen dan Duitse, Franse of Zweedse. En dat terwijl Europa als economisch blok toch echt groter is dan de VS.

Dit is, kortom, een Amerikaans boek, voor de Amerikaanse markt. Door de VS als pars pro toto te bombarderen, maakt Moyo een grote analytische fout. En misschien is het juist die egocentrische arrogantie om zich als de maat aller dingen te zien, die de VS in de afgelopen decennia nog het meest in de problemen bracht.