God is niet incompetent

‘Als ik vertel dat ik natuurkundige ben en priester, kijken mensen me soms aan alsof ik heb gezegd dat ik een vegetarische slager ben.” Aan het woord is de Brit John Polkinghorne (80), als natuurkundige niet de eerste de beste. Zijn leermeester was Nobelprijswinnaar Paul Dirac, zelf droeg hij bij aan de theorie van quarks en gluonen en vanaf 1968 was hij hoogleraar mathematische fysica in Cambridge.

Tot hij in 1979 besloot dat het tijd was voor een carrière als Anglicaans priester. Ook daarin was Polkinghorne succesvol. In 2002 kreeg hij de Templeton Prize, groot 1 miljoen dollar, voor uitzonderlijk werk op spiritueel gebied.

Een video waarin hij een lezing geeft en daarna wordt geïnterviewd, staat sinds 7 januari op YouTube. Het grapje over de slager valt goed bij de christelijke Point Loma Nazarene University, waar University of California Television het gebeuren professioneel registreert.

De evolutie en de oerknal staan bij Polkinghorne niet ter discussie. „Het doet me verdriet als christenen wetenschappelijke feiten afwijzen.” De hand van God ziet hij bijvoorbeeld in de extreem toevallige waarden van bepaalde natuurconstanten, die lijken samen te spannen om een universum mogelijk te maken met leven zoals wij dat kennen. „The universe is a put up job” – het heelal is afgesproken werk – heeft een atheïstische collega van hem eens gezegd.

Polkinghorne legt uit dat in een wereld waar het wonder van evolutie mogelijk is, mutaties nodig zijn – en dus onvermijdelijk ook een ziekte als kanker zal bestaan. God en lijden sluiten elkaar nu eenmaal niet uit. „Wij mensen denken graag dat wij de schepping beter zelf hadden kunnen doen, maar God is niet incompetent.”

Na zo’n toespraak jeuken de handen van een wetenschapsjournalist om pittige vragen te stellen. Kan zingeving alléén van godsdienst komen? Waarom vormen beperkingen van de wetenschap een godsbewijs? Polkinghorne wekt de indruk dat hij verstandige antwoorden zou kunnen hebben.

Wat dat betreft is het interview na de spreekbeurt een tegenvaller. Of de stap naar het priesterschap geen intellectuele zelfmoord was, is de meest kritische vraag. Het antwoord daarop is trouwens wel weer geestig: „In mijn tak van wetenschap word je nu eenmaal niet beter naarmate je ouder wordt. Als je 45 bent, heb je waarschijnlijk wel gedaan wat je kunt voor je vak. Ik was voorbij mijn houdbaarheidsdatum.'

Bekijk An afternoon with John Polkinghorne (58:35) op nrc.nl/bekijks

Dit is de eerste aflevering van een videorubriek over wetenschap.