VS beter ingelicht dan de Kamer

De VS hoefden nauwelijks te lobbyen voor de JSF.

De ambtelijke top van het ministerie van Defensie was daar toch al voor.

Het ministerie van Defensie wist al in 2007 dat er te weinig geld was om het geplande aantal van 85 JSF-gevechtsvliegtuigen aan te schaffen. Dat blijkt uit ambtsberichten van de Amerikaanse ambassade in Den Haag, die in bezit zijn van NRC Handelsblad, nrc.next en RTL Nieuws.

Op 19 januari 2007 spraken commandant der strijdkrachten Dick Berlijn en topambtenaar Lo Casteleijn met de Amerikaanse ambassadeur Roland Arnall. Het gesprek ging over de financiële problemen op het ministerie van Defensie. Volgens Arnall meldde Casteleijn „dat de nieuwe regering waarschijnlijk het aantal JSF’s dat zal worden aangeschaft, zal verminderen.”

De regering heeft de Tweede Kamer altijd voorgehouden dat er 85 Joint Strike Fighters waren gepland. Wel stelde toenmalig staatssecretaris van Defensie Cees van der Knaap (CDA) dat de JSF’s niet in een keer, maar in stappen zou worden gekocht. Door deze zogeheten ‘batchbenadering’ zou Defensie kunnen inspringen op toekomstige militaire ontwikkelingen, zoals onbemande vliegtuigen, heette het. In werkelijkheid, blijkt uit de ambtsberichten, speelde geldgebrek ook een rol.

Uit de ambassadeberichten blijkt dat de Verenigde Staten niet hoefden te lobbyen voor de JSF’s. De politieke en militaire leiding van het ministerie toonden zich steeds fervent voorstander van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig. Politieke bezwaren, zoals van de PvdA, werden weggewuifd. „De PvdA is gek”, zei CDA-staatssecretaris Cees van der Knaap tegen ambassadeur Arnall: „Ook als het gaat over de JSF.”

Ook commandant der strijdkrachten Berlijn zette zich in voor de JSF. In juli 2005, vóór de financiële problemen bij Defensie, sprak hij met ambassadeur Sobel „over een manier om het Joint Strike Fighter-programma voorrang te geven”.

Volgens de ambassadeur wilde Berlijn de JSF zo snel mogelijk kopen, om te voorkomen dat de straaljager een verkiezingsthema zou worden. ‘Berlijn wil een plan ontwikkelen voor de aanschaf van een initieel, ‘aanvaardbaar en veilig’ aantal van 50-60 JSF’s’, schreef Sobel. ‘Door het thema op deze manier te ‘depolitiseren’ zou Nederland zijn opties kunnen openhouden over de eventuele aanschaf van tachtig of meer.’

Dat aantal bleek echter niet haalbaar. Minister van Defensie Hans Hillen (CDA) meldde eind 2010 dat de kosten voor de JSF het budget overstijgen. Het JSF-project wordt daarom ‘herijkt’. Zijn ministerie laat weten niet te kunnen reageren op „vertrouwelijke gesprekken”. Volgens het departement is altijd „transparante informatie” gegeven over de JSF.