Shell heeft grote invloed op buitenlandbeleid kabinet

Een tankwagen van Shell pompt benzine. Foto Reuters / Bazuki Muhammad.

Een Nederlandse topambtenaar heeft namens Shell tegenover de Amerikaanse ambassade het woord gevoerd over sancties tegen Iran.
Deze werknemer van het ministerie van Buitenlandse Zaken was van 2006 tot 2008 uitgeleend aan olieconcern Shell om daar op de afdeling overheidsrelaties te werken. Toen de ambtenaar na deze detachering weer op het ministerie werkte, bleef hij op de Amerikaanse ambassade de standpunten van Shell uitdragen.

„Koninklijke/Shell heeft grote invloed op het Nederlandse buitenlandbeleid” staat in de codeberichten van de Amerikaanse ambassade in Den Haag die in bezit zijn van NRC Handelsblad en RTL Nieuws. De naam van de ambtenaar krijgt in deze diplomatenpost de aanduiding „protect”, wat aangeeft dat de identiteit van deze bron extra beschermd moet worden.

De regels zijn dat „de ambtenaar tijdens zijn detachering absoluut niet het woord mag voeren namens Shell”, liet een Shell-woordvoerder vanochtend weten. Ook daarna „heeft hij geen bemoeienis” meer met het bedrijf, aldus de woordvoerder. „Eenmaal terug op het ministerie is hij uit beeld.”

Uit de diplomatenpost ontstaat echter het beeld dat het olieconcern en de overheid samen optrokken. In de minstens drie gesprekken die de topambtenaar tijdens en na zijn detachering met VS-diplomaten voerde deed hij uitspraken over Shells investeringsbeleid, over mogelijke reputatieschade en over het besluit de activiteiten in Iran niet op korte termijn uit te breiden wegens de gevoelige politieke situatie. Wel wil het bedrijf „een vinger in de pap houden” voor de lange termijn. Tegelijkertijd lichtte de ambtenaar de ministeriële uitgangspunten over nieuwe Amerikaanse sancties toe.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt in een reactie dat „er geen sprake is van belangenverstrengeling omdat de medewerker [tijdens zijn detachering] werkzaam is voor Shell, door Shell wordt betaald en niet door Buitenlandse Zaken wordt aangestuurd.” Shell betaalde aan het ministerie het salaris van de hoge ambtenaar tijdens zijn detachering.

Shell is het winstgevendste bedrijf van het land en een van ’s werelds grootste multinationals. Shell „heeft evenredig veel greep” op de overheid, stelt de ambassade in 2009. Het detacheringsproject wordt hiervoor als bewijs aangedragen. De laatste jaren heeft de ambassade bijna honderd ‘cables’ verstuurd over Shell. Daarin wordt ook een conflict met Rusland uitgediept. Toenmalig bestuursvoorzitter Jeroen van der Veer zou de Russische zakenpartners van „maffia-achtige praktijken” hebben beticht.

Dit artikel is onder meer gebaseerd op de volgende cable:
228136 (2 oktober 2009)

Lees op deze overzichtspagina berichten die we over de cables schrijven en de bijbehorende telegrammen.