NIOD: WO II weer centraal bij herdenking en onderwijs

De Tweede Wereldoorlog moet weer centraal komen te staan bij de dodenherdenking en in het onderwijs wordt de holocaust te gemakkelijk vergeleken met andere historische gebeurtenissen. Dat zegt Marjan Schwegman, directeur van het Nederlands Instituut voor Oorlogs Documentatie (NIOD), vandaag in een interview met De Pers.

Schwegman ziet bij lokale herdenkingen een veel grotere focus op de Tweede Wereldoorlog en betreurt het algemene karakter van de herdenking op de Dam. Daardoor dreigt volgens haar ‘nivellering’ van de oorlog:

“Ik zie een groot verschil tussen lokale herdenkingen, georganiseerd door een buurtcomité, vrijwilligers en betrokkenen en anderzijds het landelijk beleid van de overheid. Die lokale herdenkingen, waar ik door mijn werk veel kom, gaan écht over de Tweede Wereldoorlog. Dat heeft me geraakt. Maar de nationale herdenking op de Dam heeft een algemener karakter. Dat betreur ik. Het ceremoniële deel, daar vind ik persoonlijk niet zo heel veel vanuit gaan. Door het te laten gaan over oorlog in het algemeen, dreigt het risico van nivellering: verschillende historische ervaringen worden gereduceerd tot hetzelfde. Daar ben ik niet van gecharmeerd.”

Eenzelfde trend van veralgemenisering signaleert Schwegman in het onderwijs. De holocaust wordt volgens haar te snel op één lijn geplaatst met andere gebeurtenissen. Ze vreest dat zo het unieke karakter van de Jodenvernietiging ondergesneeuwd raakt:

“Ik heb lespakketten gezien waarvan ik vond dat ervaringen te makkelijk op één lijn werden gesteld. Het geeft geen pas om die twee (de holocaust en de situatie in het Midden-Oosten - red.) op hetzelfde niveau te plaatsen. Dat is het ter discussie stellen van het unieke karakter van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Uiteraard is het voor iedereen, ook joden, goed om kennis te nemen van de ervaring van anderen. Maar de herdenking van de bevrijding van Auschwitz, die gaat dáárover. Het is essentieel om het unieke karakter van de Holocaust te onderstrepen.”

Schwegman spreekt zich in het interview ook uit over de langlopende discussie over ‘goed’ en ‘fout’ in de oorlog. Ze keert zich tegen het betoog van schrijver Chris van der Heijden, die in zijn boek Grijs verleden uit 2001 stelde dat de meerderheid van de Nederlanders in een ‘grijs’ gebied opereerde en niet handelde vanuit principes, maar vanuit dagelijkse beslommeringen:

“Het was goed dat hij de discussie openbrak, dat we met een open blik naar de oorlog gingen kijken. Maar hij acht geschiedschrijving mogelijk waarin morele standpunten de uitkomsten niet beïnvloeden. Ik betwijfel of die mogelijk én wenselijk is. In geschiedschrijving van de oorlog kun je de moraal niet buiten de deur houden. Een visie als die van Blom heeft het gevaar in zich dat collaboratie wordt vergoelijkt. Bij hem zelf zie je dat niet, maar bij Chris van der Heijden wel.”