Meer dan alleen het juiste moment pakken

Zondag wordt de Zilveren Camera in diverse genres uitgereikt. De winnende foto moet vele ladingen dekkingen; de nieuwsaanleiding versus esthetische waarde.

Genomineerd voor de Zilberen Camera in de categorie 'binnenlands nieuws', van linksboven met de klok mee: Demonstratie tegen krakersverbod loopt uit op rellen (foto Koen van Weel); Geert Wilders, Mark Rutte en Maxime Verhagen hebben net besloten dat er een gedoogkabinet komt (Foto Evert-Jan Daniels); Paniek op de Dam op 4 mei (foto Robin Utrecht). Meer op www.zilverencamera.nl

Hij had net nog even snel bij de Blokker een keukentrapje gekocht om wat hoger te staan. Toen brak de paniek uit. Fotograaf Robin Utrecht was op 4 mei vorig jaar tijdens de dodenherdenking op de Dam, toen een man begon te schreeuwen. Utrecht maakte een foto van de mensen die op de grond duiken – je ziet ze zweven. Zijn foto is nu één van de kanshebbers van de Zilveren Camera, de jaarlijkse Nederlandse persfotoprijs die zondag wordt uitgereikt.

„Ik heb de foto gemaakt terwijl ik zelf viel”, zegt Utrecht. „Er was paniek, mijn trapje werd omver geduwd en in de val maakte ik twee foto’s in 2/8ste van een secode. Toen lag ik. Ik was verbaasd dat-ie scherp is geworden.”

Utrechts foto is een voorbeeld van precies op het goede moment op de juiste plek zijn en dan ook nog eens een scherpe foto maken. Maar is dat genoeg voor een goede nieuwsfoto? Zelf vindt hij dat de aanleiding van een foto van groot belang is, net als het moment dat de foto wordt gemaakt. „Maar het moet natuurlijk ook een goede foto zijn. Een Zilveren-Camerafoto moet heel veel ladingen dekken.”

Het is een discussie die altijd terugkeert: hoe belangrijk is de esthetiek van een nieuwsfoto? Zeker met de komst van de mobiele camera’s, waarmee iedereen overal kan fotograferen, leek het erop dat het ‘lucky shot’ het zou gaan winnen van de esthetische waarde van de fotojournalistiek.

„Maar het is een ontwikkeling die zich niet heeft doorgezet”, constateert Ruud Visschedijk, directeur van het Nederlands Fotomuseum en voorzitter van de jury van de Zilveren Camera. „Er is geen sprake van een verovering van de fotojournalistiek door de mobiele fotografie.”

Op de vraag of er dan juist sprake is van een groter belang van de esthetische kanten van de fotojournalistiek, zegt Visschedijk voorzichtig: „Je ziet beginnetjes.” Hij wijst op een andere foto in de categorie binnenlands nieuws, van Evert-Jan Daniels, waarop Mark Rutte (VVD), Maxime Verhagen (CDA) en Geert Wilders (PVV) te zien zijn, net nadat ze hebben besloten dat er een minderheidskabinet komt. De foto heeft volgens Visschedijk duidelijk een extra laag: „Ze zijn zo self confident gefotografeerd. Dat symboliseert hoe zíj willen dat wíj hen zien: als macho’s. Dat is wat anders dan alleen het goede moment pakken.”

Als bij de keuze voor de beste nieuwsfoto de schoonheid de doorslag geeft, is een foto van Koen van Weel grote kanshebber: hij fotografeerde een meisje dat tijdens krakersrellen wordt afgevoerd door een agent. Een verstild beeld met vaag op de achtergrond actie.

Visschedijk signaleert dat er zeker nog ruimte is voor ‘slow journalism’, waar veel tijd in is gestoken. Bij de series zit bijvoorbeeld een reportage van de te vroeg geboren tweeling, Thomas en Carlijn, van Cynthia Boll, van wie het meisje na vijf maanden overlijdt. Op een van de beelden kijkt het jongetje naar het mandje met zijn overleden zusje alsof hij afscheid van haar neemt.

Kritiek is nu dat er te veel naar de esthetische waarde wordt gekeken, ten koste van de nieuwswaarde. „Dat wordt ook gezegd van de World Press-fotografie”, beaamt Visschedijk. „Het is een tendens in de hele fotografie. Je ziet dat kranten en tijdschriften esthetische foto’s vragen en plaatsen.”

Bij de foto die zondag wordt bekroond met de Zilveren Camera zal de aanleiding van groot belang zijn. De formatie van het gedoogkabinet is als onderwerp de grote kanshebber.

Overigens viel in alle categorieën het niveau van de inzendingen tegen, constateert juryvoorzitter Visschedijk. Hij betreurt het dat grote fotografen als Geert van Kesteren en Ad van Denderen geen werk instuurden. „Daarmee zou de prijs sterker worden.”

Ad van Denderen noemt de Zilveren Camera een gepasseerd station. „Ik ben opgeschoven naar documentaires.”