Kritiek op aandacht voor stenigingszaak

In het Westen is er een campagne voor een Iraanse vrouw die wegens overspel ter dood is veroordeeld door steniging. Dissidenten zijn het er niet mee eens.

Sakineh Mohammadi Ashtiani, een ongeletterde Iraanse moeder van twee kinderen, is een internationale beroemdheid geworden. Hollywood-sterren, Franse intellectuelen en westerse regeringen bepleiten haar vrijlating.

Maar volgens veel Iraanse anti-regeringsactivisten en artiesten is de 43-jarige vrouw, die in 2006 wegens overspel ter dood is veroordeeld door steniging, geen heldin. Zij vinden dat de internationale druk over haar zaak de aandacht afleidt van het lot van tientallen gevangen dissidenten in Iran.

Mohammadi staat volop in de westerse aandacht. Bijna een half miljoen mensen tekenden een petitie op een website, Freesakineh.org, die in 2010 is opgericht om haar vrijlating te bepleiten. In november sloot de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton zich aan bij filmsterren als Gwyneth Paltrow en Michael Douglas en zei dat ze „zich grote zorgen maakte” over Mohammadi.

Door alle aandacht is het zeer onwaarschijnlijk dat Mohammadi inderdaad wordt gestenigd. Maar de acties gaan door om haar voor de strop te behoeden.

Familieleden en vrienden van Iraanse politieke gevangenen vinden de verontwaardiging over iemand die er ook van wordt verdacht haar man samen met haar minnaar te hebben doodgestoken, misplaatst. „Waarom is er zoveel aandacht voor een mogelijke moordenares, terwijl er zoveel duidelijke zaken van onderdrukking zijn in Iran?” vraagt Faghrolsadat Mohtashamipour zich af. Mohtashamipour is een bekendheid in Iran door haar liefdevolle open brieven aan haar gevangen man Mostafa Tajzadeh.

Tajzadeh, een bekende criticus van de regering, werd gearresteerd na de betwiste verkiezingsoverwinning van president Ahmadinejad in juni 2009. Hij is een van de weinigen die nog niet hebben „bekend” te hebben samengezworen tegen de staat. Volgens zijn vrouw wordt Tajzadeh, door velen beschouwd als een belangrijke ideoloog van de nu verboden hervormingsbeweging, gemarteld in de gevangenis.

Een reeks tegenstrijdige uitspraken door Iraanse politici, justitieambtenaren en ballingen over het wel of niet stenigen van Mohammadi wegens overspel, maakten haar in 2010 wereldnieuws. In Londen, Parijs en Washington werden protesten voor haar vrijlating georganiseerd. Mohammadi’s advocaat vluchtte naar Noorwegen.

Als reactie op de internationale verontwaardiging zond de Iraanse staatstelevisie twee interviews met haar uit waarin ze in detail toegaf hoe ze haar man had omgebracht. Maar haar sympathisanten in het buitenland trekken haar bekentenis in twijfel.

In oktober werden twee Duitse journalisten van de zondagseditie van Bild Zeitung in Iran gearresteerd toen ze zonder persvisa een interview hielden met Mohammadi’s zoon. De Duitsers worden er nu van beschuldigd spionnen te zijn, wat op 2 januari honderd prominente Duitsers, onder wie vier ministers, ertoe bracht om hun vrijlating te eisen. Het duo zit nog steeds vast.

„Al deze oproer speelt onze leiders alleen maar in de kaart”, zegt Mohtashamipour. „Zij zeggen dat de internationale reacties op de zaak Mohammadi steeds emotioneler en onredelijker worden.”

Ook andere activisten zien een duet tussen de Iraanse regering en de internationale activisten, dat andere schrijnende gevallen buiten de publiciteit houdt.

„Mohammadi is een internationale affaire geworden. En onze regering voedt dit door een constante stroom films, documentaires en interviews met haar op de televisie”, zegt Shanindokth Molaverdi, een voormalige overheidsadviseur die tegenwoordig een leidinggevende rol heeft in de onafhankelijke Organisatie voor steun voor vrouwen en mensenrechten.

„Het is onduidelijk welke misdaden Mohammadi heeft begaan, als ze al een misdadiger is”, zegt Molaverdi. „Maar er zijn diverse opvallende gevallen van mensen die onterecht in de gevangenis zitten, die nu grotendeels worden genegeerd in het buitenland.”

Veel activisten willen aandacht voor de prominente advocaat Nasrin Sotoudeh, die onlangs tot 11 jaar gevangenis werd veroordeeld wegens „het in gevaar brengen van de nationale veiligheid”. Sotoudeh is bekend als verdediger van vrouwen en mensenrechtenactivisten, critici van de regering en journalisten.

„Sotoudeh zou het internationale symbool van Iraanse vrouwen moeten zijn”, zegt Leili Rashidi, een bekende Iraanse actrice. „Het gaat nu om onze politieke gevangenen. Ik vind het vreselijk dat Mohammadi de doodstraf heeft gekregen, maar in de huidige omstandigheden van mijn land heeft haar probleem simpelweg geen prioriteit voor mij.”

Er zijn ook mensen die vinden dat de zaak-Mohammadi juist de problemen van Iraanse vrouwen in het islamitische rechtssysteem onderstreept. „Met alle respect voor mijn vrienden de politieke gevangenen, maar wij hebben ons pad bewust gekozen, met complete kennis van zaken van het lot dat hun te wachten staat”, zegt Mahnaz Mohammadi, een documentairemaakster die zich concentreert op vrouwenproblemen.

„Vrouwen zoals Sakineh zijn slachtoffers van hun ongeletterdheid, hun gebrek van kennis van het rechtssysteem en de verkeerde wetten in ons land”, zegt Mohammadi, die geen familie is.

Maar familieleden van andere gevangen kijken cynisch naar de bedoelingen van westerse regeringen en internationale hulporganisaties. Tajzadehs vrouw zegt dat zij en andere familieleden herhaaldelijk aan de Verenigde Naties en andere organisaties hebben gevraagd om extra aandacht voor de politieke gevangenen. „Er worden veel beloften gedaan, maar uiteindelijk gaat alle aandacht naar de stenigingszaak”, zegt ze. „Dat doet ons veel pijn.”