Heeft de feilbare mens nog wel waarde in een wereld vol perfecte machines?

De dansende Robovie KT-X PC uit Japan vorige week op de grootste technologiebeurs ter wereld, de CES in Las Vegas. Foto AFP / Tobyn Beck

Sherry Turkle voelde ooit jaloezie in een relatie met een robot. Elke keer als de Cog een andere spreker aandacht gaf - en het ding was geprogrammeerd om altijd naar een spreker te draaien en het hoofd even schuin te houden, alsof het aandachtig luisterde - voelde Turkle jaloezie opkomen. “Kijk naar mij, niet die ander”, klonk in haar hart.

Dat was vijftien jaar geleden. Sindsdien is Turkle, hoogleraar aan het Massachusetts Institute of Technology, een stuk minder positief geworden over de relatie mens-machine. Robots gaan een plaats innemen in onze samenleving die, in haar ogen, alleen mensen in zouden moeten nemen, zo schrijft The Chronicle of Higher Education.

Her prediction: Companies will soon sell robots designed to baby-sit children, replace workers in nursing homes, and serve as companions for people with disabilities. All of which to Turkle is demeaning, “transgressive,” and damaging to our collective sense of humanity. It’s not that she’s against robots as helpers—building cars, vacuuming floors, and helping to bathe the sick are one thing. She’s concerned about robots that want to be buddies, implicitly promising an emotional connection they can never deliver.

Turkle deed onderzoek naar de reacties van kinderen op robots en zag dat, net zoals zo zelf ooit jaloezie voelde, kinderen ook oprechte gevoelens projecteren op robots. Ze raakte bevreesd. Bevreesd dat kinderen gewend zouden raken aan perfecte vriendschappen met perfect geprogrammeerde robots. Dat kinderen niet meer hoeven te leren omgaan met andere mensen met al hun problemen en hebbelijkheden.

For Turkle, though, the most chilling moment in the Kismet study came when the robot was at its best: when a child left the MIT lab feeling that she had had a deep moment of connection. Kismet can’t reciprocate friendship, after all, or prepare kids for the more dynamic experience of interacting with people. “What if we get used to relationships that are made to measure?” Turkle asks. “Is that teaching us that relationships can be just the way we want them?” After all, if a robotic partner were to become annoying, we could just switch it off.

De voortschrijdende technologisering van ons bestaan maakt kinderen extra kwetsbaar. Want hoeveel ouders geven hun kind nog onverdeelde aandacht? Hoeveel ouders zijn bereid hun computer en mobiele telefoon te negeren als een kind aandacht vraagt?

“Today’s young people have a special vulnerability: Although always connected, they feel deprived of attention,” she writes. “Some, as children, were pushed on swings while their parents spoke on cellphones. Now these same parents do their e-mail at the dinner table.” One 17-year-old boy even told her that at least a robot would remember everything he said, contrary to his father, who often tapped at a BlackBerry during conversations.