Google werkt aan een vertalende telefoon, als een Babelvisje

Bijna 10 procent van de Nederlandse woorden wordt in spellingcheckers verkeerd afgebroken. Dat geldt speciaal voor nieuwe woorden, stelt Jaap Woestenburg in een gister gepubliceerde nieuwsbrief van Talo, een bedrijf dat software ontwikkelt voor onder andere correcte afbrekingen van woorden. Als voorbeelden geeft hij die-radop-tie, bi-lim-plan-taat en kraams-ui-te. Voor het Duits en Engels ligt het percentage foute afbrekingen nog veel hoger, namelijk op 17 en 37 procent. Veel spellingcheckers breken woorden helemaal niet af, waardoor er in opgemaakte teksten relatief veel wit staat.

Google werkt aan een automatische tolk voor mobiele telefoons. Alles wat de spreker in de hoorn zegt, komt na korte tijd vertaald uit de luidspreker van het mobieltje. Volgens het bedrijf wordt het op die manier mogelijk om zonder kennis van vreemde talen met buitenlanders te spreken, maar moet men er nog geen „zakelijke onderhandelingen” mee voeren. In eerste instantie werkt de app, die binnen enkele weken uitkomt, alleen voor het Engels en Spaans. De app lijkt op iets wat voorkomt in het boek The Hitchhiker’s Guide To The Galaxy van Douglas Adams. Daarin komt een visje voor dat mensen (en buitenaardse wezens) in hun oor kunnen stoppen, de Babel fish, en dat alle vreemde talen vertaalt.

Sinds deze week verkrijgbaar: een dvd waarop de namen van 800 restaurants, hotels, campings en cafés worden uitgesproken (tinyurl.com/spreeknaam). Iedere naam is door ongeveer 20 mensen voorgelezen, onder andere met een Turks en een Fries accent. De database is vooral nuttig voor producenten – bijvoorbeeld voor een nieuwe tomtom die naar gesproken opdrachten luistert. De relatie tussen spelling en gesproken taal is voor de computer bij namen vaak ingewikkelder dan bij andere woorden, bijvoorbeeld omdat er een ouderwetse spelling gebruikt wordt (café-restaurant Int Hooghe Paerdt).

Volgens onderzoekers van de Amerikaanse Carnegie Mellon Universiteit is het mogelijk de herkomst van twitteraars te bepalen aan de hand van hun taalgebruik. Zo korten mensen in het noorden van Californië cool af tot koo, terwijl mensen in het zuiden van die staat coo schrijven. Een ander voorbeeld: de spelling suttin voor something is kenmerkend voor New Yorkers. Op deze manier ontstaan ‘dialecten’ die specifiek zijn voor de schrijftaal, en voor zover bekend is dat voor het eerst het geval. Volgens de onderzoekers kan een nauwkeurigheid van 450 kilometer worden bereikt. Het onderzoeksverslag staat op http://tinyurl.com/twit-dialect.

„Zonnewijzers massaal verduisterd”; „Fiscus loopt blauwtje”; “Nederlands kopje koffie niet verkeerd”. Sinds jaar en dag specialiseren koppenmakers van De Telegraaf zich in dubbelzinnige en woordspelige koppen. Ook andere nieuwsbronnen komen soms met een opzettelijk grappige kop (RTV Noord: “Miss Eemshaven boven water”). De tekstschrijver Johan de Vries noemt deze koppen “telegraafjes” en verzamelt ze in zijn weblog www.telegraafjes.nl.

Henk Nuiten, tot zijn pensioen docent Frans aan de Radboud Universiteit, is er al ruim 10 jaar mee bezig: het verzamelen van afkortingen in de belangrijkste Europese talen. Inmiddels heeft hij er ruim 100.000 bij elkaar gebracht, met gemiddeld drie betekenissen per afkorting. Op volgorde naar aantal gaat het om afkortingen in het Nederlands, Engels, Frans, Duits, Spaans, Italiaans, Latijn, Portugees en Russisch.

Omdat een uitgave op papier er niet in zit – het boek zou meer dan 8.000 pagina’s tellen – geeft Nuiten zijn Multinationaal afkortingenlexicon in eigen beheer uit op cd-rom (50 euro, inclusief verzendkosten). De eerste editie van dit werk verscheen in 2003; dit is een sterk herziene versie. Voor meer informatie zie tinyurl.com/nrc-nuiten

Een mooie nieuwe taalapp voor iPhone en iPad is IntroToLetters van het bedrijfje Montessorium. Op de Montessorischool leren kinderen schrijven door met hun vingers over letters van schuurpapier te bewegen.

Die ervaring wordt met deze app bijna perfect gesimuleerd: je hoort zelfs het schuurpapier. De interface van de app is vooralsnog alleen in het Engels beschikbaar, maar met hulp van een volwassene is hij ook bruikbaar voor Nederlandse kinderen.