‘De Nieuwe Mensch’, de NSB en het Rijksmuseum

In reactie op het artikel ‘Schilderij Van de Velde is niet nazistisch, maar christelijk’ (NRC Handelsblad, 14 december) het volgende. De titel van het schilderij van mijn vader, De Nieuwe Mensch, werd in 2007 opzettelijk door het Rijksmuseum veranderd in De nieuwe mens op weg naar de nieuwe nationaal-socialistische wereldorde, met het doel het publiek te doen geloven dat het een nationaal-socialistisch werk is. Het is dus niet ontleend aan een prentbriefkaart. Mijn essay Het Rijksmuseum en De Nieuwe Mensch deed het Rijksmuseum besluiten om het schilderij van het nationaal-socialistische etiket te ontdoen en de oorspronkelijke titel ervan te herstellen.

Ik heb nooit beweerd dat De Nieuwe Mensch een ‘christelijk’ schilderij is. In 2007 zei ik het volgende: „Het is géén toeval dat Van de Velde de boeken van Voltaire, Darwin en Marx afbeelde. De theorieën van deze drie schrijvers hebben gemeen dat ze niet in het bestaan van God en het goddelijke geloven en dit geloof uit de samenleving wilden verbannen. De gevolgen zijn op het schilderij te zien; moord, doodslag, aanbidding van het Gouden Kalf, racisme, het verbranden van kerken enz.”

Op de enige recensie die ooit over Van de Velde in de Schouw verscheen, baseert redacteur Henk van Gelder dat Van de Velde een „geliefd kunstenaar in NSB-kringen was”. Niet erg overtuigend. Dat Van Leeuwen Boomkamp De Nieuwe Mensch aan Mussert gaf, dat deze het in zijn werkkamer hing en dat de NSB het voor propagandadoeleinden ‘kidnapte’, heeft niets te maken met Van de Velde.

Het schilderij heeft niet op de expositie gehangen als ‘pronkstuk’. Het heeft Musserts werkkamer nooit verlaten. Wel werden affiches van het schilderij tentoongesteld. Om in 2010 nog van een ‘landverraderskamp’ te spreken, is erg teleurstellend.

Arnold van de Velde

Montréal