...maar met goede ideeën wordt niks gedaan

Tv-programma ‘Het Beste Idee’ is een podium voor innovatieve ondernemers.

Van de winnende ideeën ligt er geen enkele in de winkel.

Fragmenten uit tv-programma Het Beste Idee van Nederland op SBS6

Een autogordel die losschiet zodra het in contact komt met water. In 2007 was dit idee winnaar van het tv-programma Het Beste Idee van Nederland (SBS 6). Nu, drie jaar later, ligt het nog steeds niet in de winkel. „Ik wist dat ik het beste maar ook de moeilijkst uitvoerbare uitvinding had”, vertelt bedenker Cees Stam. Toch had hij zijn autogordellosser al in de winkels verwacht. Al was het alleen al vanwege het redden van mensenlevens. „We zitten allemaal te slapen”, zegt hij.

Hoe innovatief zijn Nederlandse ondernemers? Het Beste Idee van Nederland, dat draait sinds 2004, kent zeven winnaars. Maar van die zeven winnende ideeën ligt er nog geen enkele in de winkel.

Dat ligt voor een groot deel aan het publiek dat de winnaar kiest, zegt Rui Medeiros Santos. Hij is manager productontwikkeling bij International Innovation Company (IIC), het bedrijf dat ideeën van de kandidaten tijdens en na het programma Het Beste Idee van Nederland ontwikkelt. Santos legt uit: „Het publiek relateert innovatie aan een complex product. Zet de autogordellosser maar eens tegenover een apparaat waarmee je zandsculpturen maakt en vraag het publiek wat de beste uitvinding is. Gegarandeerd dat de autogordellosser wint.” Maar de kans van slagen is bij een complexer product vele malen lager. „En vanwege dat risico durven bedrijven niet te investeren.”

Volgens Bernd Schneider, juryvoorzitter van het tv-programma, is het uitblijvende rendement van winnende producten het gevolg van het ‘emo-gehalte’ van het tv-programma. Hij noemt als voorbeeld de winnaar van vorig jaar, Desmond von Dobschutz, die een altijd opengaande nooddeur bedacht. „Desmond won sympathie met zijn veiligheidsidee, maar ook omdat hij stotterde. Bovendien is hij conciërge op een school waarmee hij al snel aan veel stemmen komt.” Dat het publiek de winnaar kiest, is de wil van SBS 6 en niet van Schneider. Hij pleit voor een nieuwe formule. „We kijken hoe we de commerciële haalbaarheid van ideeën eerder en beter beoordelen.”

Waar ging het mis bij de autogordellosser? Na het tv-programma gaat de stichting Het Beste Idee van Nederland (BIN) de boer op met de autogordellosser, ook wel PietjeBelt genoemd. Ze nemen contact op met de autogordelindustrie, maar die zit helemaal niet te wachten op de uitvinding. „De bestaande autogordel is een uitontwikkeld massaproduct waar men niet meer aan wil sleutelen”, zegt Bernd Schneider, juryvoorzitter van het tv-programma en initiatiefnemer van de stichting BIN.

Om die dichtgetimmerde autogordelindustrie te omzeilen, besluiten Stam en de stichting van tactiek te veranderen. Ze laten de bestaande gordel met rust en ontwerpen een op de gordel te monteren hulpstuk. Stam legt uit: zodra het hulpstuk nat wordt, drukt hij de rode knop in, waardoor de gordel losschiet. Voor het vernieuwde ontwerp vraagt de stichting opnieuw octrooi aan.

Nu is het wachten op een investeerder die heil ziet in de uitvinding. En belangrijker nog: bereid is daar nog minimaal drie ton in te investeren. „De autogordellosser moet nog geproduceerd worden om vervolgens uitvoerig op veiligheid te laten testen”, zegt Schneider. De PietjeBelt was met bijna 190.000 euro een flinke kostenpost voor zijn stichting. Toch wil Schneider de autogordel niet opgeven. „Desnoods stappen we straks zelf met een kant-en-klaar product naar de ANWB of Halfords.”

Professioneel innoveren en volksvermaak gaan niet samen, zegt Wouter Pijzel. Hij is directeur van de Nederlandse Orde van Uitvinders (NOVU), een vereniging die de belangen van uitvinders behartigt. Pijzel: „De ideeën worden tijdens het programma niet uitvoerig genoeg getest. En hoe belachelijker iemands idee, hoe leuker het publiek het vindt.” Veel van de deelnemers van Het Beste Idee van Nederland zijn voor de NOVU-directeur oude bekenden. „Nadat wij hun idee streng hebben afgeraden zien ze we ze weer opduiken op de televisie. We moeten er om lachen. Het programma heeft niets met innoveren te maken.”

Toch verdwijnen niet alle ideeën uit het tv-programma op de plank. Van alle 64 finalisten liggen er momenteel negen producten in de winkelschappen. Maar geen van die producten won de wedstrijd. Neem de kwasthouder: een klem waarin een verfkwast is te klikken indien je de kwast niet gebruikt. Het idee verloor het in de finale van 2007 van de autogordellosser, maar ligt wél in de winkel. „Je hebt bij de kwasthouder niet te maken met wetgeving, veiligheid en een gesloten branche”, zegt Santos. „Produceren is goedkoop en belangrijker nog: het kan snel en is minder risicovol.”

Een verklaring voor het geringe rendement ligt volgens Schneider ook bij Nederlandse ondernemers. „De echte durf ontbreekt. Typisch Nederlands: we volgen liever dan dat we doen.” Santos knikt instemmend en refereert aan gesprekken die ze voeren met bedrijven. „Wat kost het? En wanneer kan ik het krijgen? Dat is het eerste dat we horen. Als we hen vragen mee te denken of te investeren gaat de deur dicht.”