Kun je met een hersenscan een pedofiel 'opsporen'?

Aan de hand van de recente berichten over kindermisbruik vroeg de redactie van nrc.next zich ineens af of of je een pedofiel kan herkennen door middel van een hersenscan. Dat zou handig zijn, omdat zij dan zouden kunnen worden geweerd uit ‘gevoelige’ beroepen als zwemleraar, kinderverzorger en kleuterleider. En de vervolgvraag: hoe ethisch zou het zijn om zo’n scan te verplichten?

Volgens neurowetenschapper Victor Lamme kom je met een hersenscan een heel eind. „De technieken om aan de hand van hersenactiviteit te bepalen wat iemand denkt, voelt of vindt, ontwikkelen zich razendsnel. Of iemand opgewonden raakt van mannen of vrouwen kun je met een nauwkeurigheid van ongeveer 95 procent vaststellen aan de hand van de hersenrespons op plaatjes uit de Playboy of de Attitude.” Iets vergelijkbaars zou ook kunnen worden ontwikkeld om te kijken of mensen opgewonden raken van kinderen, zegt Lamme. Maar het is natuurlijk de vraag of iedere sollicitatie bij een school, zwembad of crèche moet worden afgesloten met zo’n scan. „Niet iedereen die iets te veel van kinderen houdt brengt dat ook in praktijk.”

Bovendien heeft zo’n ‘pedoscan’ een behoorlijke foutmarge. „Pedofilie is redelijk zeldzaam. Schattingen lopen uiteen van 0.1 procent tot 4 procent op een populatie. Stel dat je 1.000 mannen scant met een betrouwbaarheid van 95 procent en daarvan zijn er 20 pedofiel. 19 (95 procent van 20) vallen in de scan door de mand. Tegelijkertijd worden er 50 mannen ten onrechte verdacht (5 procent van 1.000)”.

Sabine Roeser, bijzonder hoogleraar politieke filosofie en ethiek van technologie aan de Universiteit Twente vindt het geen goed idee, zo’n scan. „Zelfs als de betrouwbaarheid 100 zou zijn. het zou een basisprincipe van onze rechtsstaat aantasten: iemand is onschuldig tenzij anders bewezen.” Bovendien vindt ze het juist lovenswaardig als iemand zijn driften weet te onderdrukken. Dat zou je moeten aanmoedigen, niet bestraffen. „Aan de andere kant zou het me wel verbazen als een pedofiel die zijn zijn best doet om zijn seksuele driften te onderdrukken op een baan solliciteert waarin hij met kinderen werkt.” Lamme weet niet of een pedoscan acceptabel is of niet. „Dat hangt vooral af van hoe er met de resultaten wordt omgegaan.” De techniek is ver, maar de discussie is oud. Al in de jaren ‘70 riep criminoloog Wouter Buikhuisen controverse op met zijn voorstel te onderzoeken of biologische factoren een rol spelen bij het ontstaan van criminaliteit.

Reinier Kist