Je denkt wel even: wat zei ik toen

Diplomatenpost

Het uitlekken van ambtsberichten is ook gespreksonderwerp bij de ‘terugkomdagen’ van de ambassadeurs. Hun baas, minister Rosenthal, zei in de Kamer dat berichten voor rekening van de opsteller zijn.

Aan een tafeltje met Louis Piët, consul-generaal in São Paulo, Brazilië.

Maakt u zich zorgen?

„Dat mijn naam opduikt in die ‘cables’? Onwaarschijnlijk. Maar met WikiLeaks kun je ook als beleidsambtenaar derde klasse zomaar opeens in het nieuws zijn.”

En als het toch gebeurt?

„Je denkt wel even: wat heb ik tegen die Amerikanen gezegd?”

Zou het erg zijn?

„Belangrijk is hoe de pers met de cables omgaat. Neem Wepke Kingma die zei dat er een prijs op het hoofd van Kony in Congo moest worden gezet. Dat was een opmerking in een dialoog, niet tegen de pers, in een bepaalde context. En dan staat er met zo’n kop in de krant: ambtenaar wil Kony dood.”

TOET!

Ron Muyzert, ambassadeur in Cuba.

Merkt u wat van WikiLeaks?

„Nou, ik heb een Amerikaanse collega die opeens pontificaal in de Cubaanse kranten kwam met iets over dissidenten. Maar hij had niks raars gezegd.”

Kans dat u in de documenten staat?

„Ik heb wel vaak met Amerikanen gesproken van de interests section – zij hebben geen ambassade daar.”

En?

„Ik heb niks gezegd waar ik me voor zou schamen.”

TOET!

Jan-Jaap van de Velde, ambassadeur in Guatemala.

Schrijft u uw rapporten anders nu u weet dat ze kunnen uitlekken?

„Nee. Ik heb wel een keer bij mezelf gedacht: wat heb ik allemaal gedeeld met de Amerikanen? Maar ik zou er niet wakker van liggen als er wat uitlekt.”

Leeft ‘WikiLeaks’ onder de Nederlandse ambassadeurs en consuls-generaal? Of zijn de aangekondigde bezuinigingen op de posten spannender dan de gelekte berichten van Amerikaanse collega’s? Gisteren waren de diplomaten bijeen op de ‘ambassadeursconferentie’ in de Amsterdam Convention Factory, onderdeel van de jaarlijkse terugkomweek van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Gisteren maakten ze bedrijfsuitjes naar onder meer Tata Steel en een afvalcentrale, en een ‘speeddatesessie’ met mensen uit het Nederlandse bedrijfsleven. De verslaggever rouleerde handig mee langs de tafeltjes om de stemming te peilen.

Leest u alle gelekte berichten?

Robert Bosch, ambassadeur in Kosovo: „Nee, we moeten al veel te veel lezen, dat is een groot probleem.”

Is WikiLeaks hier het onderwerp van de dag?

Arjen Uijterlinde, ambassadeur in Azerbajdzjan: „Kijk om je heen. Dit is onze corebusiness: economische dienstverlening. Maar berichten daarover halen de kranten niet. Die willen mystificatie van diplomatie.”

Vragen bezoekers vandaag naar de gelekte documenten?

Peter van Leeuwen, ambassadeur in Irak: „Nee. Het bedrijfsleven is nuchter.”

Bemoeilijken de documenten uw contacten in Irak?

„Nee.”

Cees Spaans, consul-generaal in Barcelona, over de inhoud van de gelekte documenten: „Dat is de verantwoordelijkheid van de Amerikanen. Maar ook wij moeten in alle gevallen onze rapportages van een commentaar voorzien. Schrijven: ‘dit vinden we ervan’. Dat is onze taak. Je kunt niet zeggen: ik schrijf maar niks op, omdat NRC Handelsblad er anders achter komt.” Maar, zegt Spaans ook: „Je moet er wel rekening mee houden dat iemand op onrechtmatige wijze je stukken naar buiten brengt. Dus moet je in landen waar bijvoorbeeld een hele actieve inlichtingendienst zit die veel over het Nederlandse bedrijfsleven wil weten, heel voorzichtig formuleren.”

Hoe dan?

„Het woord ‘interessant’ kan wel twintig betekenissen hebben, en de ontvanger in Den Haag kan de juiste uit de context opmaken.”

Voorbeeld?

„Van een slecht en corrupt iemand? Dan schrijf je: ‘Meneer X zal op de korte en middellange termijn niet in aanmerking komen voor een mensenrechtenprijs.’ Dat is een keurig bericht, maar je weet wel wat het betekent.”

En weer de toeter.

WikiLeaks levert volop stof voor diplomatendiscussies. Over wat de regels zijn voor elkaar citeren in berichten als je samen in de kroeg zit, over hoe transparant het werk kan. Het is je taak een Nederlandse zakenman te waarschuwen voor ambtenaren die corrupt zijn of hun woord niet houden, zegt de ambassadeur van Guatemala. „Als dan later in de krant staat dat ik heb gezegd dat die man niet betrouwbaar is, heb ik een probleem.”

De VS hebben veruit het meeste last van het lekken, maar soms komt het akelig dichtbij. Zoals bij Kingma. Of bij topambtenaar Pieter de Gooijer, die om druk op Bos zou hebben gevraagd en nu onder vuur ligt over zijn EU-ambassadeurschap in Brussel. Maar verder heeft WikiLeaks niet veel weerslag op hun werk, zeggen de diplomaten. Misschien, gokt Arjen Uijterlinde (Azerbajdzjan), „is al die aandacht juist goed in een tijd waar er wordt gesproken over middelen en over het nut en de noodzaak van diplomatie”.

Minister Uri Rosenthal kondigde eind vorig jaar aan 55 miljoen weg te halen bij de ambassades en consulaten. Vandaag worden de diplomaten erover ingelicht. Terwijl Rosenthal binnen zijn speech afsteekt, roken drie ambassadeurs een sigaretje bij de deur. „Daar hebben we het meer over dan over WikiLeaks.