Dolende vrienden

Judith Flanders begint haar deze maand verschenen boek The invention of murder. How the Victorians revelled in death and detection and created modern crime met een citaat uit 1826 van Thomas de Quincey: „Pleasant it is, no doubt, to drink tea with your sweetheart, but most disagreeable to find her bubbling in the tea urn.” Aan die idiote bewering voegt De Quincey fijntjes toe dat het dan wel weer fijn is te lezen dat andermans geliefde op die manier werd vermoord.

Het schept een gevoel van veiligheid te weten dat moorden gebeuren, alleen niet hier, argumenteert Flanders. In de beroemde restaurantscène van Brian de Palma’s Scarface verwoordt Tony Montana (Al Pacino) de gedachte vanuit een ander perspectief: „You need people like me so you can point your fucking fingers and say, ‘That’s the bad guy.’”

Montana’s zin maalde door mijn hoofd tijdens het bekijken van Another Year, de nieuwe film van Mike Leigh, waarin we het wel en wee volgen van het echtpaar Tom en Gerri, beginnende zestigers die hun huis openstellen voor hun dolende vrienden, stuk voor stuk mensen die verloren hebben van het leven. Ik hou van de films van Leigh, en vind Another Year zijn meest aangrijpende en deprimerende film tot op heden.

Over dat laatste zijn de recensenten het duidelijk oneens. Velen onder hen prijzen de warmte die uitgaat van Tom en Gerri. Zelf kreeg ik ergens halfweg de film een heel ander gevoel. Jazeker, het stel zet voor iedereen die het wil een bordje bij, maar onderling praten en grappen ze voortdurend over hoe wanhopig die vrienden van hen wel zijn. Haast nooit krijg je de indruk dat ze ook echt van die mensen houden, en als de wanhoop van Mary – een collega van Gerri en hun meest frequente bezoeker – iets te concreet wordt (zij is duidelijk jaloers op de kersverse vriendin van hun zoon), gaan de deuren dicht. Hebben Tom en Gerri de verliezers nodig om zichzelf beter te voelen? En is het alternatief om die verliezers dan maar van bij het begin uit je geslaagde leven te weren? Het echtpaar stemde me steeds ongemakkelijker, al kon ik niet bedenken hoe ze zich dan wel dienden te gedragen. Soms zijn er geen oplossingen, enkel rollen. Daarom begint en eindigt Leigh zijn film met scènes waarin iemand zich in de rol van verliezer gevangen weet. Hartverscheurend.