'Diep in zijn hart wil Brandon lief zijn'

De gehandicapte Brandon van Ingen (18) zit een groot deel van de dag vastgeketend. Jaarlijks vragen zorginstellingen 1.100 keer advies over vergelijkbare patiënten.

Een begeleider kon het niet meer aanzien dat een bewoner van de instelling ’s Heeren Loo voortdurend werd vastgebonden. Samen met zijn moeder zocht ze gisteren de publiciteit. Negen vragen over Brandon.

1Wie is Brandon?

Brandon is een jongen van 18 jaar met een lichte verstandelijke beperking en hechtings- en stemmingsstoornissen. Tussen 2004 en 2007 was hij opgenomen in het kader van een project van Duitse en Nederlandse zorginstellingen voor mensen bij wie de hulpverlening vastliep. In een publicatie over dat project vertelt zijn moeder dat hij als baby al moeilijk was. „Als kleuter was hij overbeweeglijk, klom overal op en in en luisterde absoluut niet. Als ik bijvoorbeeld met hem in de supermarkt was, riep hij almaar vreselijk obscene scheldwoorden naar mij en naar anderen en dan kon ik hem met geen mogelijkheid stil krijgen. Hij was volstrekt onvoorspelbaar en zag geen gevaar.” Brandon verloor op jonge leeftijd zijn vader en verbleef vijf jaar in een observatiecentrum omdat er geen plaats was in een instelling. „Ik weet zeker dat hij diep in zijn hart lief wil zijn”, zegt zijn moeder over hem. „Maar íets in hem wil pesten, uitlokken, je laten schrikken.”

2Waar woont Brandon?

Brandon woont sinds ongeveer zeven jaar in ’s Heeren Loo, een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking in Ermelo.

3Is Brandon altijd vastgebonden?

Volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg zit Brandon niet 24 uur per dag vastgeketend, maar wel een groot gedeelte van de dag. Als hij in gezelschap is van andere mensen wordt hij uit voorzorg altijd vastgebonden, zegt een woordvoerder van de inspectie. Tijdens het slapen heeft hij geen band om. „Je hebt soms zulke extreme gevallen. Dan zijn er helaas geen alternatieven voor zo’n band.”

4Is hij altijd zo vaak vastgebonden geweest?

Nee. Uit de publicatie over het Duits-Nederlandse project blijkt dat hij op zijn veertiende elke dag van tien uur ’s ochtends tot vier uur ’s middags naar de ‘dagbesteding’ ging. In die tijd werd hij begeleid door een team van vijftien mensen, die op hun beurt ook weer begeleid werden door een coach van buiten de instelling. In zijn vrije tijd speelde hij verstoppertje. Ook hield hij van kwartetten, tekenen en briefjes schrijven. Een begeleider vertelde dat hij nog maar sporadisch werd vastgebonden. „Hij kan steeds vaker zelf een activiteit uitkiezen en die ook goed afmaken. Tegenwoordig gaan we regelmatig met hem zwemmen en dat vindt hij heerlijk. Er gaat veel minder kapot en ik ben er tamelijk zeker van dat hij het steeds beter zal gaan doen.”

5Waarom kon die situatie niet voortduren?

Dit is onbekend, ’s Heeren Loo kon dit vanmorgen niet toelichten. Psycholoog Willem Cranen, projectleider van het Duits-Nederlandse project waaraan Brandon deelnam denkt dat adequate begeleiding in de loop van de tijd is gaan ontbreken. „Dagbesteding is belangrijk, en continuïteit in de ondersteuning en coaching. Brandon is iemand die zelf worstelt met de driften die hij in zich heeft. Dat zie je aan hoe hij zich uit. Daarmee moet hij worden geholpen door de begeleiding en opvang. En als je de hele dag niets te doen hebt, word je ook boos en agressief. De instelling moet zorgen voor een alternatieve dagbesteding. Vier jaar geleden was dat er wel. Men had ook doelstellingen voor hem. Al was het niet makkelijk, hoor. Hij ging elke dag wandelen, met een tuigje. Hij liep vaak weg en ging onaangepast gedrag vertonen. Over auto’s heen lopen bijvoorbeeld.”

6Hoeveel mensen hebben dezelfde problemen?

Dat verschilt per jaar. Vorig jaar kreeg het Centrum voor Consultatie en Expertise (CEE), dat zorginstellingen adviseert bij de omgang met zeer complexe patiënten, 1.100 vragen over patiënten met problemen zoals Brandon. Vrijwel altijd overwogen deze instellingen sterk om hen tijdelijk of langdurig aan een band te leggen, omdat alle andere methoden niet hielpen. Hun patiënten vernielden alles, ze waren agressief, onberekenbaar of ze bleken niet aanspreekbaar.

De meeste vragen voor hulp kwamen van instellingen met verstandelijk gehandicapten: bijna duizend. Ongeveer 200 vragen voor advies kwamen van instellingen voor ouderenzorg. De CEE zag de afgelopen twee jaar een toename van het aantal probleemgevallen. Vooral in de geestelijke gezondheidszorg en in ouderencentra.

7Waarom moeten deze patiënten aan een band?

Dat hoeft niet. Lang niet altijd adviseert de CEE om een patiënt vast te leggen. De commissie zegt dat ze meestal zorginstellingen vraagt de patiënt te isoleren in een aparte ruimte waarin hij niets kan vernielen of niemand kan aanvallen.

Sinds de zaak van Jolanda Venema in 1988 zijn methodes ontwikkeld om zo lang mogelijk te proberen patiënten niet vast te leggen. Dat programma heet ‘Ban de Band’. Inspectie en zorginstellingen hebben vorig jaar met elkaar afgesproken om het gebruik van die band vanaf dit jaar nog verder terug te dringen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat de band angst, depressie, onrust en een toenemend gebruik van medicijnen kan veroorzaken. Ook loopt de patiënt vaak fysiek letsel op. Het kenniscentrum Vilans deed vorig jaar proeven met Ban de Band. Daaruit bleek dat er voldoende alternatieven waren.

8Waarom doet de Inspectie voor de Gezondheidszorg niets aan Brandons situatie?

De inspectie kijkt alleen of de instelling de regels heeft nageleefd. Dat is gebeurd. ’s Heeren Loo heeft voordat ze de maatregel nam overleg gehad met de arts van de instelling, externe experts, het Centrum voor Consulatie en Expertise, en de moeder van Brandon. Dat bleek deze week na een spoedinspectie van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Het CEE is een jaar geleden om advies gevraagd en zegt nu dat het indertijd ging om „een extreem complexe situatie”.

9Is er dan geen andere oplossing voor Brandon?

Volgens psycholoog Willem Cranen mag de instelling niet ophouden naar een alternatief te zoeken. „Je kunt niet zeggen: we kunnen niet meer doen dan dit. Je moet altijd blijven zeggen dat je hier niet tevreden mee bent. Zeker niet bij een jongen van 18, die als het goed is zijn leven nog voor zich heeft.”