Zwijgen is brandhout

De analyse van het eigen optreden in de zaak-Wilders die de rechtbank Amsterdam gisteren publiceerde, is tamelijk onthutsend. De geslaagde wraking van de strafkamer heeft tot een crisis binnen de rechtbank geleid, zoals destijds in deze krant beschreven. En die werd vooral veroorzaakt door falend management, verouderde structuren en gebrekkig inzicht in de mediasamenleving.

De strafrechters voelden zich in de steek gelaten door hun leiding, zowel van de eigen rechtbank als van hun instituut. In het enorme tumult dat ontstond na de wraking hield het gerechtsbestuur z’n mond. Zowel tegenover de media als merkwaardig genoeg, intern. Daar woedde al snel een fel debat over de juistheid van de wrakingsbeslissing, dat prompt naar de media lekte. De leiding stond erbij en keek ernaar. Ook de Rechtspraak als landelijke organisatie hield zich afzijdig. Daardoor werden de onzinnige verwijten van Wilders vanzelf geloofwaardiger.

Gisteravond werd een poging tot verklaren gedaan. De Amsterdamse rechtbankpresident Eradus zei bij Nieuwsuur dat „het enige belang” was dat „we weer verder rustig konden werken”. Zij meent dat het herstellen van de „interne en externe rust” beter gediend werd door zwijgen. Het dienen van „belangen van de media” woog daar niet tegen op.

Voor die afweging kan enig begrip worden opgebracht. Presidenten dienen de onafhankelijkheid van hun rechters door afstand te houden. Dat is ook goed. In een gerecht is het management er ‘voor de paperclips’, zo zeggen rechters onderling graag. En zij voor de inhoud.

Maar rust als doel op zich en zwijgen als middel zijn bij grote crises, aangejaagd door massamedia, geen goede keuzes. In het evaluatierapport wordt terecht geconstateerd dat de ‘klassieke afstandelijke’ bestuurstraditie niet past bij integraal uitgezonden strafprocessen over fel omstreden thema’s met dito politici.

Ongetwijfeld hebben media ‘belangen’ bij openbaarheid, maar die hebben het openbaar bestuur en de rechtspraak ook. De burgemeesters in het gebied van de Moerdijk ervoeren dat tijdige, volledige en juiste informatie essentieel is om het vertrouwen van de burger niet te verliezen.

Dat geldt ook voor rechtbankpresidenten. Vooralsnog heeft de burger meer vernomen over de risico’s van de chemische brand van de burgemeester dan over de wrakingsprocedure namens de Rechtspraak. Rust verwerf je niet door afzijdigheid, maar door vertrouwenwekkend publiek optreden. President Eradus zit er niet voor zichzelf. Maar ook voor de burger die vragen stelt. Om van het verdedigen van haar eigen strafrechters maar te zwijgen.