Spiegelen, maar dan letterlijk

De Poolse Anna Ostoya exposeert in de Amsterdamse galerie Tegenboschvanvreden.

In haar fotocollages zet ze beelden van markante mensen tegenover elkaar.

Hoe uniek was Brigitte Bardot? Of Jackie Kennedy? Of de Solidarnoscacties, begin jaren tachtig in Polen? Het zijn vragen die je bijna automatisch stelt na het zien van de expositie Autopis II van de jonge Poolse Anna Ostoya bij Tegenboschvanvreden in Amsterdam. Ostoya is gefascineerd door het verleden en daarin is ze bepaald niet de enige kunstenaar van haar generatie. Dat heeft ongetwijfeld te maken met het gevoel dat we leven in verwarrende tijden, waarin alle verwachtingen, alle ideologieën uit het verleden op hun kop zijn gezet.

En dus proberen kunstenaars als Ostoya, David Maljkovic (pas nog bij Annet Gelink) of Alexandra Leykauf (nu een werk bij Galerie Martin van Zomeren) grip op het heden te krijgen door terug te gaan naar de wortels van die ideologieën (modernisme, communisme) en de twee tijden te spiegelen. Wat is er veranderd? Wat ging er mis? Ging er wel iets mis?

Het werk van Ostoya wordt extra interessant doordat ze dat spiegelen nogal letterlijk neemt. De meeste van haar werken bestaan uit fotocollages waarin ze beelden van markante gebeurtenissen of mensen uit de geschiedenis letterlijk tegenover elkaar zet. Soms zijn die combinaties glashelder, zoals een foto van een drippende Jackson Pollock naast die van een verf smijtende Karel Appel – de schilder als macho, zwaaiend met zijn lans.

Complexer al, is een geweldige serie collages waarin Ostoya groepsportretten van zeven van de belangrijkste avant-gardebewegingen uit de twintigste eeuw (waaronder de dadaïsten, futuristen en abstract expressionisten) naast elkaar heeft gemonteerd. Niet alleen valt onmiddellijk op dat al die kunstenaars met dezelfde (zelfverzekerde) blik in de lens kijken, maar ook dat er op bijna zestig mannelijke avant-gardisten precies twee vrouwen zijn. Boodschap duidelijk, beeld beklijft.

Dat is de grote kracht van Ostoya: ze heeft een goed oog voor krachtige, confronterende beelden. Daar staat tegenover dat haar ‘boodschap’ nogal voor de hand ligt: de vrouwen leggen het steeds af tegen mannen, de cultuur van Oost-Europa en Polen is minder bekend dan die van het Westen. Dat geeft haar collages soms iets verongelijkts.

Gelukkig ontbreekt dat moralisme in de meeste ‘enkele’ werken. Bijvoorbeeld het schilderij in perfecte jaren- dertigstijl, inclusief vergeelde witte vlakken, dat Ostoya zelf componeerde door twee doeken van avant-gardekunstenaars (Theo van Doesburg en Hendryk Stazewksi) te combineren.

Dit werkt geweldig, niet alleen omdat Ostoya haar anachronisme tot in de puntjes uitvoert, maar ook omdat de oplossing, het oordeel open blijft – in politiek opzicht misschien niet erg spannend, maar het levert veel betere kunst op.

Tegenboschvanvreden

Anna Ostoya: Autopis II.

T/m 19 febr, Bloemgracht 57, Amsterdam. Wo t/m za 13-18u. Inl: www.tegenboschvanvreden.nl****