Ook Zembla hard terechtgewezen door journalistieke tuchtrechter om lijst 'foute officieren'

De geruchtmakende Zembla tv-uitzending over  ‘foute officieren’ vorig jaar was eenzijdig, onzorgvuldig en onvolledig. De Vara-journalisten lieten zich destijds te veel leiden door hun eigen mening. Journalistiek was de handelwijze van de tv redactie ‘maatschappelijk niet aanvaardbaar’. Een klacht van het openbaar ministerie is daarom (deels) gegrond verklaard door de Raad voor de Journalistiek.

Dit zegt de Raad in een uitspraak die bekort is gepubliceerd in het tijdschrift Villamedia. De uitspraak, die al op 17 december werd gedaan, is in zijn geheel hier te vinden. De uitspraak is een harde terechtwijzing van het tv-programma. In januari vorig jaar beweerde Zembla dat er een patroon van fouten maken en vervolgens toedekken bij het Openbaar ministerie bestaat. De omroep publiceerde een lijst van 96 met name genoemde ‘foute’ officieren van justitie. Ondanks verloren zaken en gemaakte fouten zouden zij intern promoties maken. Op dit blog is hier eerder over gepubliceerd. Volgens de Vara zouden ’150 verdachten’ door fouten in 96 zaken zijn vrij gekomen. Het openbaar ministerie kwam na een uitgebreid onderzoek van de lijst tot 9 zaken waarin het openbaar ministerie een verwijt te maken valt. De Raad noemt de publicatie van die lijst nu ‘onzorgvuldig’.

De enige reden waarom de klacht van het openbaar ministerie niet geheel gegrond is verklaard, zo blijkt uit overweging ‘ad 2’, is dat de Vara de reactie van het openbaar ministerie na de uitzending en een onderzoeksrapport van het OM op de eigen site met een hyperlink heeft vermeld. Zo heeft Zembla het gebrek aan wederhoor in de uitzending achteraf ‘op deugdelijke wijze recht gezet’.

Zembla besteedt aan de tik op de vingers die het vorig jaar kreeg op zijn eigen website precies drie regels, hier. Daarin wordt helemaal niets verteld over de motivering van het oordeel. Aan de uitzending zelf werd destijds uitgebreide publiciteit gegeven. De uitzending zelf staat nog steeds online. Met hierbij een link naar het Google cache geheugen  van de Zembla pagina, zoals die ´eruitzag op 16 jan 2011 23:29:36 GMT`. Daarop wordt niet verwezen naar de uitspraak van de tuchtrechter. (Update  25 januari: Vara eindredacteur Kees Driehuis schrijft in een reactie onder no 3 dat de Vara de uitspraak wel tijdig, nl op 22 december vermeldde ´en bij de betreffende uitzending´ een link aanbracht.)

De belangrijkste overweging in de uitspraak van de Raad is dat de journalisten ‘onvoldoende onderscheid’ hebben  gemaakt ‘tussen de door de vonnissen gedragen feiten en omstandigheden enerzijds en de daarop gebaseerde mening en opinie van verweerders anderzijds’. Feitelijk heeft Zembla zich bij de beoordeling van de feiten dus door de eigen ‘mening en opinie’ laten leiden, een fenomeen dat ook wel bekend staat als tunnelvisie. Ook gooide het tv programma beschuldigingen aan het adres van individuele officieren en aan het instituut Openbaar ministerie door elkaar, met royaal gebruik van namen van personen. Die kregen bovendien onvoldoende gelegenheid om zich te verweren.

Met het verweer van de Vara dat er een ‘burger perspectief’ is gebruikt en de uitzending wel ‘begrijpelijk’ moest blijven, maakt de Raad korte metten. Dat ontslaat journalisten er niet van zorgvuldig om te gaan met vonnissen waarin alles draait om de precieze woordkeuze. Journalistiek parafraseren van rechterlijke uitspraken leidt snel tot het geven van een verkeerde betekenis of lading aan teksten. Door ‘onvolledig citeren’ is er van een aantal zaken ronduit een ‘onjuist beeld’ geschetst. Meer ‘zorgvuldigheid en genuanceerdheid’ had van de makers van het programma mogen worden verwacht.

De Zembla uitzending leidde in april tot een debat met de minister. Lees hier de Handelingen. Daarin herinnert het toenmalige Kamerlid Teeven (VVD) aan een uitspraak van de Raad tegen Vrij Nederland over dezelfde kwestie. In die uitspraak, hier te vinden, krijgt VN hetzelfde oordeel. Geen wederhoor, niet zorgvuldig, te veel  eigen mening en te weinig feiten om die aannemelijk te maken.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.