Het laatste taboe - is de baas wel gezond?

Toplieden in het bedrijfsleven zijn net als moeders. Zij hebben zoveel verantwoordelijkheden dat ze gewoonweg niet ziek kúnnen zijn.

Zou dat de reden zijn dat beleggers schrikken als een topman zich ziek meldt, zoals nu Apple-voorman Steve Jobs? De koers daalde scherp.

Het wel en wee van Jobs (55) onderstreept een ervaringsfeit: de gezondheid van een topman is het laatste taboe in het bedrijfsleven. De openheid waarmee directievoorzitter Bert Klerk van ProRail deze maand zijn vertrek aankondigde is ongewoon.

Grote beursgenoteerde ondernemingen informeren hun beleggers over talloze risico’s. Dat loopt van de uitvoering van fusies en overnames tot en met het gevaar van de producten van concurrenten. Maar de medische status van bestuurders wordt daarbij zelden of nooit genoemd.

Nu zijn er natuurlijk grote verschillen. Hoe meer een onderneming geassocieerd wordt met de oprichter, de bestuursvoorzitter of iemand met specifieke talenten, hoe groter het risico van langdurige ziekte is voor de continuïteit van de onderneming.

In het midden- en kleinbedrijf is de identificatie tussen de directeur en zijn onderneming het sterkst. Maar de directeur is doorgaans de enige kapitaalverschaffer. Andere geldschieters kunnen desgewenst door de directeur zelf geïnformeerd worden. Dat geldt ook voor grotere familiebedrijven.

Maar grote beursgenoteerde ondernemingen hebben een andere structuur van eigendom en leiding. Zij kennen een groot aantal, meestal anonieme aandeelhouders die op afstand van de onderneming staan. Zij zijn echter ook de bedrijven die met uitgekiende en aantrekkelijke beloningspakketten de beste managers willen werven en behouden. Daar komt nog bij dat (aankomende) topmanagers in deze categorie meer dan gemiddeld ambitieus zijn. Marathons lopen en Elfstedentochten rijden is populair in deze kringen.

Maar het afbreukrisico is eveneens aanzienlijk. En niet alleen vanwege gevaarlijke sporten, zoals solozeilen over de oceaan. Topmanagers van multinationals met activiteiten op drie continenten zijn voortdurend onderweg. En als de spanning stijgt, gaat de stress vreten. Joop van den Ende bleek letterlijk aan de vooravond van de overname van tv-productiemaatschappij Endemol in 2000 overspannen te zijn geraakt. Bestuursvoorzitter Paul Smits van KPN zat er langzaam maar zeker doorheen toen de beoogde internationale overnames en allianties in de loop van 2000 mislukten en de financiële wereld zijn vertrouwen verloor. De financiële chaos en de reddingsacties in het najaar van 2008 hadden vergelijkbare gevolgen voor topmanagers bij Fortis en ING.

Doorgaans wordt de buitenwereld pas op de hoogte gebracht van de verslechterde gezondheidstoestand als de betrokken bestuurder vertrekt. Zelden komt het voor dat een onderneming zijn beleggers vooraf op de hoogte stelt van een ernstige, maar overwinbare ziekte of een ziekenhuisopname. Wat gaat voor? Privacy of bedrijfsbelang?

Bij beloningen hebben de persoonlijke belangen het verloren: alles is openbaar. Die kant zal het bij gezondheid ook opgaan. Ziekte kan zomaar koersgevoelige informatie blijken te zijn. De gezondheid van de top krijgt straks een vanzelfsprekende plaats in het rijtje ondernemingsrisico’s. Daarna is het alleen nog maar wachten op de eerste onderneming die de uitslag van het verplichte jaarlijks medisch onderzoek van de bestuurders op haar website zet.

MENNO TAMMINGA