Een spook uit het verleden

Jean-Claude ‘Baby Doc’ Duvalier voerde een bruut bewind over Haïti.

Zijn onverwachte terugkeer én het tijdstip liggen gevoelig.

'Baby Doc' arriveerde zondag samen met zijn Franse vrouw Veronique Roy in Port-au-Prince. Foto AFP Former dictator Jean-Claude "Baby Doc" Duvalier is protected by armed guards in his limousine after making a surprise return to Haiti on Sunday, January 16, 2011, in the midst of a political vacuum left by disputed presidential elections. Returning to his homeland for the first time after 25 years in the political wilderness, most of them spent in exile in France, Duvalier told reporters at the airport, simply: "I've come to help." AFP PHOTO / Hector RETAMAL

Als een spook uit het verleden stond Jean Claude ‘Baby Doc’ Duvalier zondag ineens op het vliegveld van Port-au-Prince. Een oude, grijze man in donker pak met stropdas die ietwat verdwaasd leek na 25 jaar in ballingschap in Frankrijk – of door de flitsende camera’s na een lange intercontinentale vlucht.

Mensenrechtenorganisaties riepen gisteren om de arrestatie van de oud-president van Haïti, berucht om mensenrechtenschendingen en beschuldigd van miljoenenfraude. Maar Duvalier (59) kon uitrusten in zijn hotel in de voorstad Pétionville, onder bewaking van Indiase VN-vredessoldaten. Hij zou een diplomatiek paspoort hebben gekregen van president René Préval, volgens een anonieme bron uit de directe omgeving van Duvalier.

Waarom Duvalier is teruggekeerd, bleef gisteren de grote vraag. Een aangekondigde persconferentie werd verschoven naar vandaag. Tegen de verzamelde pers zei hij alleen dat hij was gekomen voor een driedaags bezoek om Haïti te helpen, een jaar na de grote aardbeving. „Ik ben hier niet voor politiek”, zei hij tegen Radio Caraibes. „Ik ben hier voor de wederopbouw van Haïti.”

Duvalier volgde in 1971 zijn overleden vader François ‘Papa Doc’ Duvalier op, die sinds 1957 aan de macht was geweest. Baby Doc was 19 jaar toen hij zichzelf benoemde tot ‘president voor het leven’. Maar in 1986 moest hij met zijn familie het land ontvluchten na wekenlange protesten tegen zijn brute bewind. Washington, ooit een afstandelijk bondgenoot, zag Baby Doc destijds ook liever vertrekken.

Tijdens de Duvalier-dynastie ging het arme Haïti gebukt onder repressie. De Tonton Macoutes, gewapende milities, terroriseerden de bevolking. Duizenden Haïtianen werden gemarteld of vermoord. Papa Doc bespeelde zijn zwarte aanhang met een op voodoo geïnspireerde persoonlijkheidscultus. Baby Doc stond meer bekend als een playboy. Zijn societyhuwelijk met Michèle Bennet, inmiddels ex, kostte naar verluidt 2,3 miljoen euro.

In 2007 vroeg Baby Doc in een radioboodschap vergiffenis aan het Haïtiaanse volk voor „misstanden” uit het verleden. President René Préval zei dat jaar dat hij welkom was in Haïti, op voorwaarde dat hij zich voor de rechter zou verantwoorden voor zijn daden. Een arrestatie nu lijkt onwaarschijnlijk. Premier Jean-Max Bellerive zei zondag dat Duvalier vrij was om terug te keren als een Haïtiaans staatsburger.

De rentree van Duvalier komt op een politiek gevoelig moment. Zondag had eigenlijk de tweede ronde van de presidentsverkiezingen moeten plaatshebben in Haïti. Maar deze is uitgesteld wegens een hertelling van de stemmen na aanwijzingen van stemfraude.

De conclusie van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) is dat níet Jude Célestin, de kandidaat van regeringspartij Inite, maar de populaire zanger Michel Martelly door zou mogen naar de tweede ronde. Volgens de officiële, omstreden uitslag verloor Martelly met minder dan 1 procent van de stemmen van Célestin. De beslissende tweede ronde zou dan gaan tussen Martelly en favoriet Mirlande Manigat, de vrouw van oud-president Leslie Manigat die in 1988 regeerde in de chaos na de vlucht van Duvalier. De vraag is nu of president Préval het advies van de OAS overneemt of niet.

Premier Bellerive probeerde de wilde speculaties over Duvaliers terugkeer gisteren tegen te gaan. „Tot op heden” zijn er geen aanwijzingen dat Baby Doc een destabiliserend effect zou hebben, zei hij.

De werkelijke angst van veel Haïtianen betreft misschien niet Duvalier, maar een ander spook uit het verleden. Als Baby Doc vanuit het niets kan opduiken, dan kan de verdreven oud-president Jean-Bertrand Aristide dat vanuit Zuid-Afrika ook, zeiden analisten. Sinds zijn vertrek in 2004 heeft Aristide nog altijd een grote actieve aanhang. Zijn terugkeer naar Haïti zou de politieke chaos in het land compleet maken.