De keerzijde van het Steve Jobs-effect

Weer moet topman Steve Jobs terugtreden wegens een broze gezondheid. Beleggers zijn nerveus over het ziekteverlof van de charismatische leider. Wat is Apple zonder Jobs?

Hij herstelde al twee keer eerder van een ernstige ziekte. Maar nu gaat Apple-topman Steve Jobs – een van de meest toonaangevende figuren in Silicon Valley – voor de derde keer met medisch verlof. Gisteren stuurde de 55-jarige Apple-oprichter zijn medewerkers het bericht dat hij het bedrijf voor onbepaalde tijd verlaat en alleen op hoofdpunten zal meebeslissen. Jobs blijft directeur van Apple maar zijn dagelijkse taken worden overgenomen door operationeel directeur Tim Cook.

De aankondiging komt op het moment dat Apple het meest waardevolle technologiebedrijf op de Amerikaanse beurs is: ruim 300 miljard dollar (bijna 225 miljard euro). Afgelopen week steeg het aandeel Apple aan de Nasdaq tot een recordhoogte van 348 dollar. Dat was begin 2009 wel anders: toen stond een aandeel Apple nog onder de 100 dollar.

Apple = Jobs, vinden veel beleggers. Aandeelhouders die de afgelopen tijd zo lyrisch waren over Apple, zijn nu echter bang voor de keerzijde van het Jobs-effect. De vorige keren dat Jobs tijdelijk terugtrad, daalde de koers van Apple aanmerkelijk. De topman moest in 2004 een paar maanden vrij nemen om te herstellen van een zeldzame vorm van alvleesklierkanker. En in 2009 was hij een half jaar uit de running wegens een levertransplantatie, voorafgegaan door maandenlange geruchten over Jobs’ vermagerde verschijning. Beleggers klaagden over het gebrek aan informatie.

Nu is Apple de geruchtenstroom voor, maar de bezorgdheid over de charismatische topman en de toekomst van het bedrijf is er niet minder om. Wilde speculaties over de nieuwe aandoening van Steve Jobs gaan rond omdat Apple niet zegt wat hem deze keer mankeert. De multimiljardair vraagt om privacy voor hem en zijn familie; hij houdt er niet van om over zijn ziekte te praten.

Op de Duitse beurs daalde het aandeel Apple gisteren na de bekendmaking met ruim 10 procent en eindigde de dag met 6,2 procent verlies. De aankondiging van Jobs’ terugtreden viel op Martin Luther King Day, een Amerikaanse feestdag waarop de beurs in New York gesloten is. Verwacht wordt dat Amerikaanse beleggers vandaag net zo heftig zullen reageren, heen en weer slingerend tussen de hoop op goede kwartaalresultaten bij de cijferpublicatie vanavond en de vrees over Jobs’ conditie.

Steve Jobs richtte samen met Steve Wozniak computerbedrijf Apple op in 1976. Jobs vertrok in 1985 na een conflict met de directie. Het ging daarna bergafwaarts met Apple. Aartsconcurrent Microsoft moest er uiteindelijk aan te pas komen om het bedrijf met een financiële injectie overeind te houden. Vanaf het moment dat Jobs in 1997 als de verloren zoon terugkeerde, begon Apple aan een wederopstanding. De iPod en de iTunes Store bleken slechts een opmaat voor het succes: sinds 2007 bepaalt het Amerikaanse bedrijf de trend voor mobiele telefonie en mobiel internet. Analisten verwachten dat Apple alleen al in het afgelopen kwartaal 16 miljoen iPhones en 6 miljoen iPads verkocht heeft. Die apparaten veroorzaken een stortvloed aan mobiele software die Apple verkoopt in de App Store.

Beleggers weten hoe groot het stempel is dat Steve Jobs drukte op de successen. Zijn dominante stijl van leidinggeven is legendarisch – tijdschrift Fortune omschreef Jobs ooit als een ‘egomaniak’. Maar Jobs vond zo wel eigenhandig de wow-factor van gadgets uit: het creëren van zoveel mogelijk geheimzinnigheid, culminerend in een strak geregisseerde productpresentatie die meer gratis publiciteit oplevert dan welke advertentiecampagne ook.

Zullen klanten afhaken als Steve Jobs wellicht niet terugkeert naar Apple? Dat valt te betwijfelen. Ooit vormde Apple een aparte clan van computergebruikers, met Jobs als charismatisch leider en de eigenwijze slogan Think Different als strijdkreet. Maar dankzij de iPod en de iPhone is Apple allang omarmd door de massa.

Jobs is niet alleen de marketinggoeroe van Apple, hij heeft het bedrijf ook inhoudelijk veranderd. Hij verwijderde letterlijk de toevoeging ‘Computer’ uit de bedrijfsnaam en creëerde een technologiebedrijf dat nu het gros van zijn winst haalt uit toonaangevende mobiele producten. Een digitale mediagigant die hogere prijzen voor producten weet te vragen dan de meeste concurrenten: ook de massamarkt blijkt te porren voor de combinatie van design en gebruiksgemak.

Jobs heeft bewezen een magisch effect op Apple te hebben. Maar het is niet zo dat zijn artsen vanaf nu de beurskoers van Apple bepalen. De kwartaalcijfers die vanavond bekend worden zullen vermoedelijk weer records breken. De iPad, Jobs’ nieuwste uitvinding, is in ieder geval het snelst geaccepteerde Apple-product tot nu toe.

Hoewel Jobs’ bemoeizucht in het productieproces legendarisch is – hij keurde ooit een nieuw model computer af omdat hij de binnenkant niet netjes genoeg vond – heeft hij nu een staf om zich heen verzameld die zijn innovatiedrang kan voortzetten. Hoe broos de gezondheid van de topman ook is, zo stevig als nu heeft Apple nog nooit in zijn schoenen gestaan. Met een overdaad aan kapitaal en succesvolle producten kan Jobs het zich veroorloven om uit te vallen tegen concurrenten. Over de alternatieven voor de iPad zei hij in oktober nog dat ze „kansloos” waren. Besturingssysteem Android (van concurrent Google) noemde hij „een zooitje”. In dergelijke harde bewoordingen serveerde hij ook Microsoft en Adobe af.

Jobs potentiële opvolger zal zich ongetwijfeld diplomatieker uitlaten. Tim Cook verving Jobs tijdens zijn vorige ziekteverloven en deed dat met verve. Cook werd de laatste tijd al vaker naar voren geschoven bij presentaties. Zo deed Cook afgelopen week de introductie van het model iPhone dat Apple bij de Amerikaanse provider Verizon gaat leveren. Toen Tim Cook de vorige keer het roer overnam daalde het aandeel Apple aanvankelijk met 3 procent. Maar vervolgens steeg de beurswaarde tijdens Jobs’ afwezigheid wel met meer dan 50 procent.