Romeinen overleefden klimaatverandering niet

De kans dat klimaatverandering sociale en culturele ontwrichting teweeg brengt is groter dan wordt aangenomen, schreef Karel Knip zaterdag in de bijlage Wetenschap van NRC Handelsblad. Er zijn namelijk aanwijzingen dat ‘klimaatveranderingen in het verleden ook tot verstoring van machtsverhoudingen en economische tegenspoed leidden’. Het bericht van Knip is gebaseerd op een artikel in het

Colosseum in de regen (Foto AFP)

Colosseum in de regen (Foto AFP)Colosseum in de regen (Foto AFP)

De kans dat klimaatverandering sociale en culturele ontwrichting teweeg brengt is groter dan wordt aangenomen, schreef Karel Knip zaterdag in de bijlage Wetenschap van NRC Handelsblad. Er zijn namelijk aanwijzingen dat ‘klimaatveranderingen in het verleden ook tot verstoring van machtsverhoudingen en economische tegenspoed leidden’.

Het bericht van Knip is gebaseerd op een artikel in het tijdschrift Science (samenvatting), over een internationaal onderzoek naar de jaarringen van oude bomen (lees hier en hier). Je zou kunnen zeggen dat het onderzoek een soort detaillering oplevert van de beruchte hockeystick-grafiek van Michael Mann. Tegen Swissinfo zei hoofdonderzoeker Ulf Büntgen:

‘All our results are based on tree ring data […] Some 9.000 samples from Central Europe were collected, compiled and analysed, each one containing 100 to 150 annual rings which give a snapshot of vegetation growth and therefore weather conditions for that year. There are no missing years. We provide a value for each year, we have no dating uncertainty and it’s a continuous record with annual resolution all the way back. That’s the beauty of the archive.’

Het meest opmerkelijk is de conclusie van Büntgen en de zijnen dat het mogelijk niet toevallig is dat het einde van het Romeinse Rijk samenviel met een periode met een snel wisselend klimaat, vooral wat betreft de neerslag. ‘Wet and warm summers occurred during periods of Roman and medieval prosperity’, aldus de samenvatting van de studie. ‘Increased climate variability from ~AD 250 to 600 coincided with the demise of the Western Roman Empire and the turmoil of the Migration Period.’

Het is niet voor het eerst dat er een relatie wordt gelegd tussen het weer en het verval van het Romeinse Rijk. Zo verscheen in 2001 het verhaal dat de Volksverhuizingen waardoor de Romeinen onder druk kwamen te staan mede werden veroorzaakt door slecht weer en bijbehorende slechte oogsten.

Het onderzoek van Büngten valt vooral op door de nauwkeurige kwantificering. De meeste betogen waarin maatschappelijke gebeurtenissen uit het verleden worden gekoppeld aan klimatologische omstandigheden hebben een algemeen karakter. Een poging om preciezer te zijn werd bijvoorbeeld in 2007 gedaan door een groep Chinese onderzoekers, over redenen voor oorlogen in het oosten van China (hier een samenvatting).

Richard Tol en Sebastian Wagner (lees hier hun verhaal) hebben verschillende onderzoeken vergeleken en concluderen in 2009:

‘we relate an index of violent conflict to indices of temperature and precipitation. We find that in Europe as in China, cold weather coincides with violence.We do not believe that people fight to keep warm. Rather, temperature and precipitation are proxy variables for agricultural production.’

Tol en Wagner relativeren een al te rechtstreeks verband tussen beide. En het klimaat is volgens hen tot nu toe nooit de enige oorzaak geweest van grootschalige maatschappelijke omwentelingen.

Toch stellen Büntgen en de zijnen dat hun onderzoek politici van nu aan het denken zou moeten zetten. Wat het onderzoek volgens hen laat zien is dat klimaatveranderingen maatschappelijke veranderingen beïnvloeden: Historical circumstances may challenge recent political and fiscal reluctance to mitigate projected climate change.