PvdA vraagt opheldering

Nederlandse ambtenaren suggereerden Amerikaanse diplomaten in 2009 Wouter Bos onder druk te zetten.

Dat leidt tot vragen uit de Tweede Kamer.

De PvdA-fractie in de Tweede Kamer heeft een spoeddebat aangevraagd om opheldering te krijgen over het gedrag van de topambtenaar Pieter de Gooijer van Buitenlandse Zaken. Uit uitgelekte Amerikaanse ambtsberichten bleek dat hij, samen met andere topambtenaren, Amerikaanse diplomaten in 2009 heeft aangespoord om toenmalig PvdA-leider Bos onder druk te zetten. Met Amerikaanse hulp hoopten ze dat Bos (destijds minister van Financiën) zou instemmen met verlenging van de Nederlandse missie in Uruzgan.

In een gesprek onder vier ogen vroeg De Gooijer, toen directeur-generaal politieke zaken van het ministerie van Buitenlandse Zaken, aan de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO om de Amerikaanse minister van Financiën Geithner in te schakelen om Bos over de streep te trekken. Geithner zou Bos kort daarop treffen op de G20 in Pittsburgh. Daar zou hij de PvdA-leider moeten zeggen dat Nederland zonder de Nederlandse militaire bijdrage in Afghanistan geen zetel bij de G20 zou hebben.

PvdA-Kamerlid Frans Timmermans wil van de huidige minister van Buitenlandse Zaken, Uri Rosenthal (VVD), weten of de ambtenaar op eigen gezag handelde of dat hij dat deed op instructie van zijn minister. Dat was toen Maxime Verhagen.

Timmermans wijst erop dat De Gooijer in elk geval niet het regeringsstandpunt vertolkte. Het toen geldende kabinetsbeleid was dat Nederland in de zomer van 2010 uit Uruzgan zou vertrekken. De discussie in het kabinet ging erover of dat standpunt moest worden verlaten. „Je mag van een ambtenaar verwachten dat hij staand beleid uitvoert. Om actief de vice-premier te ondermijnen vind ik nogal wat”, aldus Timmermans.

Naar aanleiding van de antwoorden van het kabinet zal de PvdA ook bezien of de partij al dan niet de benoeming van De Gooijer tot Nederlands ambassadeur bij de Europese Unie ter discussie zal stellen. Het kabinet besloot hier afgelopen vrijdag toe. Als blijkt dat De Gooijer geheel op eigen gezag heeft gehandeld, kan dat volgens Timmermans gevolgen hebben voor zijn benoeming. „Dit is de belangrijkste ambassadeurspost van Nederland. Zo iemand moet je volledig kunnen vertrouwen.”

Toenmalig minister van Defensie Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) zei dit weekend voor de NOS-televisie dat hij zelf ook wel via zijn contacten binnen de NAVO heeft gesuggereerd om met PvdA-leider Bos te bellen.

Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot (CDA) noemde, eveneens voor de NOS, het dreigen met het niet deelnemen aan de G20 „niet fatsoenlijk” en zelfs „contraproductief”. Overigens wordt door betrokken Nederlanders ontkend dat het door De Gooijer gesuggereerde dreigement ooit door de Amerikanen tegenover Bos is geuit.

Uit de cables blijkt dat ook de raadsadviseur voor Buitenlandse Zaken van premier Balkenende, Karel van Oosterom, steun zocht bij de Amerikanen om de druk op de PvdA op te voeren. Onder de kop ‘Het beïnvloeden van het Nederlandse besluit’ schrijft de Amerikaanse ambassade dat de topambtenaar opperde dat het „bijzonder nuttig zou zijn” wanneer de president of de vicepresident de premier zou bellen, „om hem te helpen in zijn eigen kabinet steun te vergaren voor een besluit over Afghanistan na 2010”. Op 2 december meldden de media dat vicepresident Biden Balkenende gebeld had, om de hoop uit te spreken dat Nederland ook na 2010 bij Afghanistan betrokken zou blijven.

Lees meer over de diplomatieke post uit Den Haag op nrc.nl