Je leven leiden als een bedrijf

De meeste mensen geven hun goede voornemens in het nieuwe jaar snel weer op.

Managementgoeroe Ben Tiggelaar weet raad: bereik je doel met gedragsverandering.

Je hebt voor het nieuwe jaar een lijstje gemaakt met goede voornemens. Afvallen. Stoppen met roken. Vaker de krant lezen. Maar twee weken later is daar alweer de klad in gekomen. En trouwens, als je dat vergelijkt met je plannen van vorig jaar: die lijstjes lijken wel erg op elkaar.

Herkenbaar? Voor veel mensen wel. Je gedrag veranderen is niet zo eenvoudig. Doelen stellen: oké. Zo’n lijstje maken is niet zo heel moeilijk – zeker als je de lijst van vorig jaar ook nog kunt gebruiken. „Maar die plannen vertalen in blijvend ander gedrag, dat blijkt in de praktijk erg moeilijk”, zegt Ben Tiggelaar.

Hij is een veelgevraagde managementgoeroe, populair omdat hij helder wetenschappelijke inzichten en toonaangevende managementtheorieën samenvat. Meestal gaat het daarbij om veranderingsprocessen in bedrijven. Hij geeft er cursussen over en schreef er in 2005 het boekje Dromen, durven, doen over.

Hoewel het boekje een bestseller is, is niet iedereen enthousiast. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de reacties van lezers op bol.com. De een is blij met een heleboel eyeopeners, de andere vindt er nauwelijks toegevoegde waarde in of treft bij Tiggelaar weinig meer aan dan een reeks open deuren.

Maar vorige week zaterdag zat het Beatrix Theater in Utrecht tot de nok vol. Tiggelaar en zijn uitgever hadden bij wijze van experiment een publieksseminar georganiseerd. Voor zestig euro p.p.; dus niet de duizend euro die managers voor een hele dag moeten betalen. Want veel mensen blijken zijn boek, aanvankelijk bedoeld voor de plank ‘Managementboeken’ in de winkel, te gebruiken voor hun persoonlijke leven.

Dat is ook de toonzetting in Utrecht. Een gelikte band zingt de zaal toe: „Te lang heb ik gewacht met het vinden van mijn doel.” En dan: „2011, dat wordt mijn jaar.” Als Tiggelaar daarna strak in het pak opkomt, is een van de eerste dingen die hij zegt: „Dit wordt geen blije eikelshow.” Keer op keer verwijst hij naar het wetenschappelijk onderzoek achter vragen als ‘Waarvan worden mensen gelukkig’.

„Ik ben erg pragmatisch”, zal hij een paar dagen later antwoorden op mijn vraag wat het verschil is met de boodschappen over zelfinzicht en innerlijke balans in bladen als Psychologie Magazine en Happinez. „Ik houd me ver van alles wat te maken heeft met zweverigheid. En verder hou ik van relativering, een beetje humor. Dat vind je niet altijd bij die bladen.”

Hij krijgt de 1.500 man in Utrecht vaak aan het lachen. Zijn belangrijkste boodschap: 95 procent van je gedrag gebeurt onbewust. Wie wat wil veranderen, moet zich richten op de resterende 5 procent. En dan nog blijkt dat heel moeilijk. Probeer met kleine, concrete veranderingen in je gedrag een concreet doel te bereiken.

Een voorbeeld uit eigen doos. Tiggelaar was te dik en vroeg raad aan zijn vrouw. Je eet te veel, was het antwoord, je schept bijna altijd twee keer en soms wel drie keer op. Toen heeft hij besloten, vertelt hij de zaal, om als zijn bord na de eerste ronde leeg was, dat naar de keuken te brengen. En binnenin de koelkast kwam een plakkertje: zou je dit wel doen?

Ook voor de mensen die zich steeds voornemen om te gaan hardlopen en dat vervolgens niet doen heeft hij een tip: trek meteen je hardloopkleren aan, ook als je eerst nog iets anders moet doen. En voor wie ’s ochtends tegen zichzelf zegt dat hij zich nog even wil omdraaien in bed voordat hij gaat lopen: doe alvast je hardloopschoenen aan onder het dekbed.

Het zijn simpele, bijna kinderlijke voorbeelden, maar wel effectief. Tiggelaar herhaalt het vaak: grote doelen bereik je met kleine gedragsveranderingen. Want daar gaat het om: doen. „Je kunt nog zo vaak denken dat je je relatie wilt verbeteren, je zult uiteindelijk toch iets moeten doen.” Sleutelwoorden: zelf, concreet, meetbaar, snel.

Hij geeft lijstjes, tips, voorbeelden: wie vrolijker wil worden, moet gaan hardlopen. Of een potlood in de breedte in zijn mond stoppen. Want het lichaam beïnvloedt de geest, het is niet alleen andersom.

Na de pauze spoort hij mensen aan om ter plekke iemand te bellen of te sms’en die ze nog iets moesten vertellen, om welke reden dan ook, privé of zakelijk. Mijn linkerbuurvrouw sms’t haar dochter, mijn rechter een vriendin; iemand achter me mompelt dat hij niet meedoet met die flauwekul.

Na afloop zijn bezoekers Barbara Heyer en Marcel van de Vlugt enthousiast. Zij is zelf ook bezig met ‘verandermanagement’ en is zeer te spreken t over de praktische voorbeelden van Tiggelaar. Haar vriend is tevreden omdat abstracte theorieën een stuk concreter zijn geworden.

Twee vrouwen die ieder een eigen coachingsbureau hebben zijn na afloop wat gematigder. „Het is opvallend hoe iemand die niet of nauwelijks manager is geweest, die nooit een groot veranderingstraject heeft begeleid, zich heeft ontwikkeld tot een managementgoeroe”, zegt Frederike Mewe.

„Hij is een goede entertainer en vat het allemaal heel handig samen”, zo voegt Yvonne Prins toe. „Maar ik denk wel dat veel andere mensen ook zo’n verhaal zouden kunnen houden over gedrag, in ieder geval inhoudelijk. De sfeer was positief, je kon merken dat mensen allerlei goede voornemens maakten. Maar je hebt toch echt een coach nodig om dit vast te houden. Dan gaat het allemaal in een rustiger tempo en blijft er meer hangen.”

Tiggelaar reageert daar later laconiek op. „Zo zit het leven nu eenmaal in elkaar. Het blijft moeilijk om gedrag te veranderen. Ik hoop vooral dat ik mensen kan leren hoe ze het voor elkaar krijgen als ze iets willen veranderen. Of dat ik hen dichterbij het besluit daartoe kan brengen.”

Wordt dit een trend, verandermanagement toepassen op je persoonlijke leven? Tiggelaars uitgever laat al weten dat dit hooguit eens per jaar zal gebeuren, op een strategisch goed moment als begin januari.

Zelf aarzelt Tiggelaar nog. „Mijn expertise ligt toch vooral op gedragsverandering op het werk. Daarvoor neem ik ieder jaar met een groep mensen de hele vakliteratuur door en kijk wat daar van waarde bij is. Als iemand bij me komt omdat hij iets binnen zijn bedrijf wil veranderen, kan ik daar een verstandig en beredeneerd antwoord op geven. Maar als iemand zegt dat hij niet gelukkig is, telt mijn mening evenveel als die van een ander.”

Om daar een paar minuten later aan toe te voegen: „Ik heb natuurlijk wel een aantal psychologische inzichten weten te vertalen naar de praktijk. Die zijn nuttig voor wie veranderingen wil in bedrijven. Maar je kunt ze ook toepassen op je persoonlijke leven.”