'Hallo Gotenburg, hier is de moeder van Henk van der Grift'

Het is even wennen, de verhuizing van Andere tijden (NTR/VPRO) naar de zaterdagavond. Op de een of andere manier voelt dat als het enige moment van de week dat minder geschikt is voor historische onderwerpen.

Gelukkig valt de uitzending van deze week, over de ondergang van het cruiseschip Cap Arcona met 7000 verdronken gevangenen uit concentratiekampen, op internet in te halen.

Het is een ongelooflijk verhaal, over een vergissingsbombardement in de Bocht van Lübeck, daags voor de Duitse capitulatie op 4 mei 1945. Dat verhaal kreeg vooral cachet door de getuigenis van een van de weinige overlevenden, de Nederlander Wim Alosery.

Zijn nuchtere bewoordingen maakten indruk. Hij had wel een mogelijke verklaring waarom juist hij Neuengamme en de scheepsramp had overleefd: ervaring in het aanpassen aan moeilijke omstandigheden, die veel gevangenen „uit een ander milieu” helaas moesten ontberen.

In het licht van geschiedenis van dit kaliber steekt de aparte serie Andere tijden sport (NOS/VPRO) een beetje schril af. Toch was de gisteren afgesloten ‘wintertrilogie’ over eigenzinnige Nederlandse schaatskampioenen ook niet onaardig, met name het afsluitende deel over Henk van der Grift.

Voor deze afsplitsing van Andere tijden is de presentatie door Hans Goedkoop uit het Instituut voor Beeld en Geluid vervangen door een vergelijkbare bijdrage van Tom Egbers, uitgesproken in het Olympisch Stadion, centrum van de vaderlandse sportgeschiedenis.

Precies een halve eeuw geleden werd Van der Grift in Gotenburg wereldkampioen allround schaatsen. Dat was sinds 1905 geen Nederlander meer gelukt. Kunstijs bestond nog niet en de Russen en de Noren konden wel al maanden trainen voordat het wedstrijdseizoen begon.

De vloek van een gematigd klimaat werd in 1961 doorbroken door een automonteur uit Breukelen. Samen met zijn verloofde Reijka reed Van der Grift al in oktober naar Noorwegen en ontdekte daar in de buurt van het dorp Fagernes een bevroren meertje. Ze moesten wel samen een baan ijsvrij maken.

Regisseur van deze aflevering John Appel ging met het echtpaar terug naar Fagernes en liet ze opnieuw sneeuw schuiven. Visueel erg mooi, want ook van de oorspronkelijke situatie waren beelden bewaard gebleven, uit het programma VARA sport.

Van de feitelijke overwinning resteren slechts opnamen door het Polygoon-journaal en het radioverslag van Bob Spaak. Vooral dat laatste aspect maakt het verschil voelbaar met de huidige televisie-overkill.

„Hallo Gotenburg, hallo Gotenburg, hier is de moeder van Henk van der Grift!”, klonk het na de zege.

Appel vraagt nu aan Henk of hij wel genoeg waardering heeft gekregen voor zijn pionierswerk. Hij moet daar lang over nadenken en vraagt Reijka om raad: „Ja, het erelidmaatschap van de sportclub van Fagernes, dat was waardering genoeg.”