Brazilië kan modder niet aan

Brazilië blijkt slecht voorbereid op hevige regen en modderstromen. Er zijn nu meer dan 600 doden geteld, en zeker 20 plekken zijn nog onbereikbaar.

Terwijl het officiële dodental na de hevige regenval en modderlawines in de deelstaat Rio de Janeiro blijft stijgen – inmiddels 633 – , toont de trage hulpverlening hoe slecht de Braziliaanse overheid is voorbereid op natuurrampen.

Vijf dagen nadat de ernst van de situatie duidelijk werd, is nog steeds een aantal getroffen plaatsen volledig afgesloten van de buitenwereld.

„De situatie is zeer kritiek”, zei gisteren kolonel James Barros, commandant van de militaire politie in Nova Friburgo, een van de getroffen steden. Lawines die veroorzaakt zijn door de regenval hebben volgens Barros complete families onder de modder begraven. „Dan is er niemand om de lichamen op vragen”, zei Barros.

Het is volgens hem nog onmogelijk de omvang de ramp te bepalen. In de bergregio, genaamd Serrana, zijn zeker nog 20 getroffen locaties niet bereikt door reddingswerkers. Duizenden mensen zijn dakloos.

Ondertussen is het risico op ziektes als tetanus en difterie door het drinken van besmet water toegenomen. In delen van het getroffen gebied is drinkwater niet voorhanden als gevolg van de ramp.

Om meer vaart in het reddingswerk te brengen heeft de deelstaat Rio de Janeiro daarom dit weekeinde het leger ingezet bij acties. Tegelijkertijd moet de aanwezigheid van deze troepenplunderingen voorkomen.

Voor de Braziliaanse overheid kan het matige optreden van de afgelopen dagen geen verrassing zijn. In een brief aan de Verenigde Naties, vorig jaar november, bevestigde het Nationale Secretariaat van Burgerbescherming nog dat Brazilië feitelijk onvoorbereid is op eventuele natuurrampen, zo onthulde het dagblad Estado de São Paulo gisteren.

Volgens de regels moeten alle gemeentes in Brazilië een afdeling voor burgerbescherming hebben, maar in de praktijk valt dat tegen, of blijken zo’n afdeling vaak niet veel om het lijf te hebben.

In de uitgelekte brief staat dat de meerderheid van de overheidsorganen die zich bezighouden met bescherming van de burger, onvoorbereid is. Een kwart van de gemeenten blijkt helemaal geen plan of afdeling te hebben om natuurtragedies op te vangen. Van de overige gemeenten is onduidelijk of hun afdelingen functioneren.

Veel van de slachtoffers woonden in huizen die illegaal op berghellingen waren gebouwd. Sociale woningbouw komt nog weinig voor in Brazilië. Daarom bouwen arme Brazilianen eigenhandig huizen op berghellingen en langs rivieren. Ondanks de risico’s van dergelijke locaties, weigeren politici er iets aan toe doen, uit angst voor stemverlies.

De chaos die nu is ontstaan, vestigt de aandacht op het gebrek aan stedelijke planning en interesse voor gebieden waar lagere inkomensgroepen wonen. Dat is verontrustend voor de linkse regering van Brazilië, dat geldt als een land in opkomst. Toen Dilma Rousseff, de net aangetreden president, vorige week het rampgebied bezocht, zei zij dat de politiek van de lokale autoriteiten voor volkshuisvesting te kort schiet.

Vorig jaar april nog werden de stad Rio de Janeiro en enkele omliggende plaatsen getroffen door een soortgelijke catastrofe. Door modderstromen na zware regenval werden krotwoningen van steile berghellingen weggespoeld. Daarbij vielen talrijke slachtoffers. Dat trok destijds al veel aandacht. In 2014 wordt het WK in deze stad gespeeld en twee jaar later is het de locatie voor de Olympische Spelen.

De burgemeester van Rio de Janeiro kondigde toen meteen allerlei maatregelen aan en identificeerde wijken op gevaarlijke plekken. Maar vooralsnog is het daarbij gebleven. Zijn aankondigingen hebben nog niet tot nieuwe concrete stappen geleid.

Voor de nieuwe regering kan de catastrofe aanleiding zijn om serieus werk te maken van stedelijke planning en volkshuisvesting. Rousseff was de aflopen jaren als minister verantwoordelijk voor het project ‘Mijn huis, mijn leven’, gesubsidieerde woningbouw voor de lagere inkomens. Sommigen rekenen erop dat zij daar nu meer vaart achter gaat zetten.