Quick fix

Psychiater Danille Drake over de schietpartij in Tucson en angst.Wat is, nu we toch in de behandelkamer zitten, haar diagnose?

Als psychiater Danille Drake open doet is het maandagochtend, elf uur precies, en houdt officieel Amerika een minuut stilte voor de slachtoffers van de schietpartij in Tucson. We zouden het hebben over nota bene Freud en China. Omdat de psychoanalyse daar op het moment opvallend populair wordt. En omdat dit een zegen is voor Amerikaanse therapeuten als Danille Drake, nu Freud in Amerika heeft afgedaan. Danille Drake leidt tegenwoordig, zoals veel Amerikaanse psychoanalytici, via een Skype-verbinding op haar computer Chinezen op.

Zij is sceptischer dan haar collega’s, die op Skype daadwerkelijk Chinezen in psychoanalyse nemen. Drake gelooft dat je daarvoor samen in één ruimte moet zijn. Zij evalueert nu met Chinese therapeuten hun behandeling van patiënten. En daar zijn al genoeg culturele struikelblokken: „Mijn studenten zijn te autoritair. Ik moet hun leren empathie te tonen. En het is voor Chinezen bijna ondoenlijk om vrijuit over gevoelens te praten.”

Dat lijkt me in de psychoanalyse allemaal nogal een handicap, giechel ik.

„Ja!” lacht Danille Drake hoofdschuddend.

Tot zover Freud en China – wie meer wil weten kan er in de The New Yorker van vorige week een mooi verhaal over lezen. Tucson staat deze ochtend in de weg. Waarom schiet een man een Congreslid en negentien anderen neer? Kan dokter Drake, nu iedereen hier debatteert over de vraag of het giftige politieke klimaat van de laatste tijd daaraan heeft bijgedragen, misschien uitleggen of dat zo is? Wat is, nu wij hier toch in haar behandelkamer zitten, haar diagnose?

„Ik begrijp wel dat jij dat wilt weten”, pareert zij. „In jouw land gaat het er nu ook aan toe zoals in vooroorlogs Duitsland. Toch?”

Mijn eerste jaren hier, kwam ik volgens Amerikanen altijd uit een lief, aardig, tolerant land. Wanneer precies is dát nu weer opgehouden?

Drake vervolgt: „Ik bedoel niet dat jullie in jullie angst voor moslims zoals de nazi’s zijn. Ik heb het over wat alle mensen volgens de psychoanalyse doen als ze onzeker en bang zijn.” Daarvan geven ze graag anderen de schuld, bedoelt Drake. „En de volgende stap is dat mensen zich van die anderen willen ontdoen.”

Amerika tijdens de burgerrechtenstrijd. Bosnië begin jaren 90. Ook daarmee, zegt Drake, kun je de situatie van nu, in Amerika en Nederland, gerust vergelijken. „Niet dat het al even érg is als toen: wij hebben nog geen georganiseerde groepen die de ander willen afmaken, en jullie ook niet.” Ze bedoelt omstandigheden die opnieuw angst voor de ander aanwakkeren: „De middenklasse wordt bedreigd. Instituties waar mensen mee opgroeiden, zoals nu de banken, blijken onbetrouwbaar. Kunst en wetenschap zijn weer verdacht. Mensen keren zich af van de elite, die ze in de steek laat.” Veel mensen voelen zich gekleineerd. Ze lijken bang steeds hulpe-lozer te worden. „Die angst maakt dat ze nu eerder geneigd zijn op hun gevoel af te gaan, dan op rationele argumenten.”

Maar kun je volhouden dat de schutter in Tucson, die immers al langer geestesziek lijkt te zijn, naar een wapen grijpt omdat mensen hun angst voor de ander steeds feller uitdrukken? „Nou en of dat kan.” Er bestaat onder de politici en journalisten die hier giftige taal gebruiken, bijvoorbeeld door hun tegenstander een ‘doelwit’ te noemen, volgens Drake grote naïviteit over wat ze aanrichten. „Juist aan mensen die toch al een gebrek aan remmingen hebben, geeft het als het ware toestemming om los te gaan.”

Ze beschrijft een paar onderzoeken van de beroemde Portugese neuroloog Antonio Damasio, die in Californië met MRI-scans aantoonde dat kalm praten en luisteren daarentegen invloed heeft op de structuur van het brein: „Je ziet er op die scans nieuwe neurologische paadjes bijkomen. Mensen denken beter na, reageren minder emotioneel.”

En dat is natuurlijk koren op de molen van de versmade psychoanalytica, plaag ik. „Absoluut, en zo wordt dat onderzoek door ons ook gebruikt”, zegt Drake. „We moeten wel, want verzekeraars vergoeden alleen behandelingen waarvan het effect is bewezen.”

Maar Freud is uit. Terwijl Amerikanen op televisie avond aan avond de therapiesessies van de populaire serie In Treatment kunnen volgen, kiezen ze zelf liever een quick fix: no-nonsense stappenplannen, zelfhulpboeken, handige pillen als Prozac of Ritalin.

„En ook omdat Amerikanen de quick fix zo hoog aanslaan”, zegt Drake droogjes, „zijn ze woedend: Obama heeft de grootste problemen in decennia na twee jaar nog stééds niet opgelost.”