Na Masurs schreeuw

NTR Podium: Kurt Masur, Adventures in ListeningZondag, Ned. 2, 13-14 uur.

Vriendelijk? Nee, vriendelijk is dirigent Kurt Masur niet. Fascinerend, idealistisch en compromisloos dat wel. „U bent een mens, maar u speelt voor dirigent en dat is MERDE!”, bijt hij een student toe. „Hup, opnieuw! Dit is een les voor allen.”

Kurt Masur (84) is zestig jaar dirigent. Hij is nog volop actief aan de internationale top; volgende week staat hij voor het Concertgebouworkest. Maar Masur richt zich sinds enige jaren ook op lesgeven.

Regisseur Amit Breuer reisde met Masur de halve wereld over, maar haar dirigentenportret blijft intiem. Ook als hij niet dirigeert, is er iets hypnotiserends aan Masurs gegroefde kop, zijn geloken vogelogen. We reizen met hem terug naar Breslau, waar hij opgroeide als zoon van een elektricien. Op zijn zestiende hoorde hij de Negende symfonie van Beethoven „Ik kwam thuis en zei: Ik denk dat ik dirigent moet worden. En dat was het.”

Masur werd geboren in 1927. Dat maakt zijn levensgeschiedenis ook Europese geschiedenis: het Duitse Brieg waar hij werd geboren, werd na de Tweede Wereldoorlog het Poolse Brzeg. Als chef van het Gewandhausorchester in het Oost-Duitse Leipzig (1970-1997) leefde hij in de communistische dictatuur van Oost-Duitsland. In 1989 bewerkstelligde hij het vreedzaam verloop van de Wende in zijn stad. „Pijn en verdriet zijn universeel, je moet een optimistische boodschap brengen naar de volgende generatie. Met muziek kun je die boodschap overbrengen.”

Masur is blij dat zijn eigen ziel „onverwoest” is, zegt hij. Maar ongeschonden is die niet. We zien hem het Adagio for Strings van Samuel Barber instuderen, met een jonge dirigent. „Waar is de climax”, vraagt de student. In de stilte? Masur zucht. Nee, het is een schreeuw. De schreeuw die hij zelf slaakte toen hij in 1972 een auto-ongeluk veroorzaakte waarbij zijn vrouw en twee anderen overleden. „Weet u, van het einde van die schreeuw tot het moment dat je in staat bent om opnieuw te beginnen – dat duurt lang.” En hij heft zijn hand om het fragment dan maar even voor te dirigeren.

Mischa Spel