Grote Volksverhuizing viel samen met hevige klimaatverandering

De kans dat de lopende klimaatverandering sociale en culturele ontwrichting teweeg brengt is groter dan wordt aangenomen. Er zijn aanwijzingen dat klimaatveranderingen in het verleden ook tot verstoring van machtsverhoudingen en economische tegenspoed leidden.

Duitse, Zwitserse, Franse en Amerikaanse onderzoekers, met als eerste auteur Ulf Büntgen, concluderen dat deze week (Science, online 14 januari).

De wetenschappers reconstrueerden het klimaat van centraal Europa voor de afgelopen 2.500 jaar aan de hand van een onderzoek aan jaarringen uit hout. Voor de reconstructie van de historische temperaturen gebruikten zij het hout van twee coniferensoorten (de alpenden en de lariks) die dicht bij de boomgrens in de Oostenrijkse alpen groeiden. Het is eenzelfde soort onderzoek dat de Amerikaan Michael Mann hanteert voor zijn ‘hockeystick’. Dat is de grafiek die aangeeft dat de gemiddelde wereldtemperatuur rond de middeleeuwen wel hoog was, maar toch niet zo hoog als tegenwoordig. Voor centraal Europa geldt dat nog sterker, blijkt uit het nieuwe onderzoek.

Voor de reconstructie van de historische regenval in de maanden april-mei-juni analyseerden de onderzoekers de jaarringen van geconserveerde of gefossiliseerde eiken (zomereik en wintereik) en archeologisch hout dat uit deze boomsoorten was gezaagd. De eiken kwamen uit Noordoost-Frankrijk en Noordoost- en Zuidoost-Duitsland. Ze slaagden erin de bomen te vinden waarvan de groei inderdaad door het wateraanbod werd beheerst (die ‘een regen-signaal in de jaarringen hadden’). Historische documenten bevatten veel informatie over wateroverlast of grote droogte.

Een belangrijke conclusie is dat het in historische tijden zowel veel natter als veel droger is geweest dan tegenwoordig. Zeer grote variaties in het wateraanbod deden zich voor in de periode van de Grote Volksverhuizing, en er zou dus een verband tussen die twee kunnen bestaan. De Romeinse tijd kenmerkte zich door hoge temperaturen en tamelijk veel regen.

Karel Knip