Een riskante prins

Piet Borst

Zelden zullen Britse wetenschappers zo hartstochtelijk het ‘God Save the Queen’ hebben gezongen als bij het 350-jarig bestaan van de Royal Society, de Britse academie voor wetenschappen. Zo bijgelovig zijn ze niet, die Britten, maar alle beetjes helpen. Koningin Elizabeth is nu 84 en vrij broos. Ik denk niet dat zij zich aan de troon vast zou klampen, als niet prins Charles in de coulissen klaar stond voor de opvolging. Charles op de troon, dat ziet geen zinnig mens in Engeland zitten, zelfs zijn moeder niet, vrees ik. Charles gaat af op zijn gut feeling en heeft niets met wetenschap. Vandaar ook dat hij nooit honorair lid van de Royal Society is geworden, zoals zijn moeder.

Heel academisch Engeland hoopt dat prins Charles een serieuze (maar goed behandelbare) ziekte krijgt, die hij te lijf gaat met zijn geliefde alternatieve kruidenmengsels. Dat loopt niet goed af en de weg is dan vrij voor zijn oudste zoon William, die door de Royal Society alvast tot honorair lid werd benoemd tijdens de uitbundige viering van het 350-jarige bestaan. Gezien zijn malle vader en zijn vroegtijdig overleden moeder is William goed terechtgekomen. Hij heeft een academische opleiding gevolgd en is inzetbaar voor wetenschappelijke bijeenkomsten. William is helikopterpiloot, geen intellectuele hoogvlieger, maar hij is niet zo’n kakelkip als zijn vader.

Prins Charles is hier vooral bekend door zijn mislukte huwelijk met Diana en door de vunze details van zijn buitenechtelijke relatie met Camilla Parker-Bowles. Minder bekend is dat hij zijn positie continu misbruikt om dwarse ideeën te ventileren over maatschappelijke kwesties. Daar zijn onschuldige bij, zoals zijn kruistocht tegen hedendaagse architectuur. Zelfs daarbij weet hij brokken te maken, zoals vorig jaar bij een nieuwbouwcomplex in Londen. Charles lobbyde niet alleen bij de lokale autoriteiten tegen de moderne snit van het complex, maar hij schreef ook een emotionele brief aan een prins in Qatar om hem af te houden van financiering. Arabische vorsten zijn gevoelig voor prinselijke adviezen en beducht voor negatieve publiciteit, zodat de toegezegde miljarden schielijk werden teruggetrokken. De persoonlijke brief van Charles kwam in de krant toen een Londense projectontwikkelaar 81 miljoen pond schadevergoeding eiste van Qatar wegens contractbreuk.

Prins Charles weert zich ook tegen de genetische modificatie van gewassen. De prins verdient wat bij met de kweek en verkoop van ‘biologische’ groente, maar dit weerhoudt hem niet om te schelden op elke poging om de voedselproductie in de wereld op te voeren met genetisch aangepaste plantenrassen. De term ‘Frankensteinvoedsel’ is door Charles gepopulariseerd. Het mooie Engelse begrip conflict of interest is aan Charles niet besteed.

Belangenverstrengeling ook bij de meest schadelijke hobby van Charles: het propageren van alternatieve behandelwijzen, want Charles brengt zelf kruidendranken op de markt, aangeprezen als Duchy originals. Ongegeneerd pleitte hij bij het Britse ministerie van Volksgezondheid om de toelating van kruidenelixirs met gezondheidsclaims te versoepelen. De Detox tincture van Charles is voor 10 pond te koop, maar dan heb je ook wat: 50 ml extract van artisjokken en paardenbloemen. Het idee dat je het lichaam kan ‘ontgiften’ met plantensap is even mesjokke als de artisjokken die prins Charles daarbij voorschrijft. Die detoxificatie is medisch ook niet zonder risico. Patiënten kunnen gaan denken dat ze maar raak kunnen eten of drinken, omdat de artisjokken van Charles de gevolgen wel weg zullen nemen.

De Britse koninklijke familie is schatrijk en de bijverdiensten van Charles uit kruidendranken gaan naar zijn twintig filantropische stichtingen. Eén van die clubs, de ‘Stichting voor Integrale Geneeskunde’, moest in 2010 overhaast worden opgeheven toen de penningmeester het gevang in ging voor diefstal en witwassen. ‘Buckinghamgate’ was het honende commentaar in de Britse pers.

Voor die ‘Stichting voor Integrale Geneeskunde’ echter ter ziele ging, had Charles laten zien dat hij tegenstanders het leven zuur weet te maken. Het slachtoffer was professor Edzard Ernst, hoogleraar Complementaire Geneeskunde in Engeland. Ernst is opgeleid als homeopathisch arts, maar geleidelijk kritischer geworden over alternatief, zoals in zijn recente boek valt te lezen (Bekocht of behandeld? De feiten over alternatieve geneeswijzen door Simon Singh en Edzart Ernst, Arbeiderspers, 2010). Toen de ‘Stichting voor Integrale Geneeskunde’ een rapport uitbracht waarin werd gepleit voor integratie van alternatief in de Britse gezondheidszorg, had Ernst de euvele moed om daar een kritisch commentaar bij te leveren. Dat viel slecht, want prins Charles verdraagt alleen advies dat 100 procent spoort met zijn eigen mening, zoals Ernst dat formuleert. De persoonlijke secretaris van Charles diende een klacht in bij de universiteit van Ernst. Die klacht werd ongegrond bevonden, maar toch heeft de universiteit nu besloten om de leerstoel van Ernst op te heffen. Invloed heeft hij zeker, Charles. Nooit door iemand gekozen, niet gekwalificeerd, geen benul, maar wel invloedrijk, bemoeizuchtig en rancuneus.

De strapatsen van prins Charles laten zien dat een erfelijke monarchie een riskant maatschappelijk instituut vormt. Dat geldt trouwens voor alle erfelijke instituties. De zoon van midvoor Klaas Jan Huntelaar van het Nederlandse voetbalelftal wordt vast opgevoed tot een goede voetballer. Toch wil niemand nu al vastleggen dat Klaas Jan Jr. straks midvoor van ons nationale elftal wordt. Waarom dan wel al die kroonprinsen? Het kan goed uitpakken, maar het gaat om het afbreukrisico, de kans dat een toekomstige troonopvolger een ongeleid projectiel wordt, zoals prins Charles.

De argumenten voor de monarchie die in deze krant zijn gedebiteerd beslaan het hele spectrum van pragmatisch tot gelovig. Het pragmatisch argument is dat je niet moet repareren wat werkt. Niet sterk, want als straks Klaas Jan Huntelaar Jr. niet kan voetballen, is het pijnlijk als hem zijn plaats als midvoor moet worden ontfutseld, de plaats waar hij als zoon van Klaas Jan Sr. recht op meent te hebben. Er zijn gelovigen die denken dat een God ons het koningshuis heeft geschonken. Dat is niet uitsluitend EO-folklore, want ook buiten de Bijbelbelt kom ik mensen tegen die vinden dat koninklijk bloed je iets geeft dat voorbestemt tot het koningschap.

Meestal prevaleren de sociaal-psychologische argumenten: de monarchie staat voor windmolens, Sinterklaas, fietsen door de polder, schaatsen op natuurijs, Edammer kaas, de nostalgie van het vertrouwde Nederland van de goede oude tijd, toen de multicultiverwarring nog niet had toegeslagen. Vergeet ook de onverzadigbare behoefte aan romantisering niet. Een vorstenhuis kan daar beter op inspelen dan een keurig gekozen president, ondanks de concurrentie: de foto van het huwelijk van stervoetballer Wesley Sneijder met tv-presentatrice Yolanthe Cabau van Kasbergen vulde de hele voorpagina van De Telegraaf afgelopen zomer. Die foto verbleekt echter bij het huwelijk straks van William en Emily, als heel Europa een dag lang voor de tv zal hangen.

Laten we hopen dat prins Charles de eer aan zichzelf houdt en de weg naar de Britse troon voor William vrij maakt. Anno 2011 is het niet meer gepast om vorsten op Shakespeariaanse wijze met plantensap te vergiftigen.

Deze column over wetenschap wordt afwisselend geschreven door de natuurkundige Robbert Dijkgraaf, de socioloog Paul Schnabel (over proefschriften), de voedingsdeskundige Martijn Katan, de neerlandicus Marita Mathijsen en de medicus Piet Borst.