'ECB heeft een bazooka nodig'

Ierland zal nog dit jaar zijn schulden niet meer kunnen betalen en bankroet gaan. En dat is volgens econoom Willem Buiter helemaal niet erg. „We moeten er niet zo bang voor zijn.”

Scheveningen, 15-01-10. Willem Buiter. Foto Leo van Velzen NrcHb.

Nog dit jaar zal een van de Europese landen zijn schulden niet meer afbetalen en zullen een aantal zwakke banken onderuit gaan. En dat is maar goed ook. De Nederlands-Britse econoom Willem Buiter toonde zich daar gisteren stellig over in een gesprek met Belgische en Nederlandse journalisten. „Het is voor de economische groei veel beter als we zo snel mogelijk van de schuldenberg van de overheden en ook van de banken afkomen”, zei de topeconoom van Citigroup.

Hij is blij met de voorstellen die eurocommissaris Michel Barnier vorige week deed om banken op ordelijke wijze te kunnen ontbinden als ze in grote problemen komen. Schuldeisers kunnen verplicht worden om hun schuld in aandelen om te zetten, waardoor ze meebetalen aan de redding van de bank. Belastingbetalers draaien daardoor niet meer alleen op voor de redding van banken. „Omdat er zoveel banken zijn met staatsobligaties en leningen aan de private sector in Griekenland, Ierland, Portugal en Spanje, durven we het niet aan om die landen hun schulden te laten herstructureren. Dan zou het hele bankensysteem omvallen. Met de nieuwe voorstellen zal dat niet meer het geval zijn.”

De Europese Commissie heeft haast en wil dat zijn voorstellen al in de zomer zijn omgezet in wetgeving. „Dat betekent dat in de tweede helft van het jaar al landen om kunnen vallen, zonder dat het risico’s voor het hele financiële systeem met zich meebrengt”, zei Buiter. „En daar moeten we niet bang voor zijn. Het is helemaal niet erg als een land bankroet gaat. Het is niet als bij een bedrijf dat failliet gaat, dat een land ophoudt te bestaan. Je herverdeelt de kosten en baten alleen maar. In Brussel mocht je het woord sovereign default (het bankroet van een land, red.) tot voor kort niet eens noemen. Maar we moeten er niet zo bang voor zijn.”

De afgelopen 60 jaar, waarin geen enkel Europees land failliet ging, waren volgens hem abnormaal. „Daarvoor gebeurde het zo vaak. Investeren in overheidsschulden was helemaal niet geliefd. Doordat we massaal belasting zijn gaan heffen en die ook keurig werd betaald, zijn we dat ontwend. Maar belastingverhogingen worden niet meer geaccepteerd en ook niet meer keurig betaald. We moeten af van het idee dat staatsobligaties een veilige belegging zijn. Landen die failliet gaan, dat wordt gewoon weer onderdeel van het meubilair.”

Welk land zal de eerste zijn?

„Ierland. De Ierse overheid heeft de banken met miljarden overeind gehouden en waarschijnlijk is er nog meer geld nodig. Ierland heeft de grootste speculatieve bubbel op de huizenmarkt sinds de bouw van de piramides. De banken hebben al die slechte hypotheken op hun balans staan. De komende tijd zullen steeds meer Ieren, getroffen door loonsverlagingen en werkloosheid, hun hypotheek niet meer kunnen aflossen. De banken moeten dan hun schuld herstructureren, en de overheid vervolgens ook. De schulden van de banken en die van de Ierse overheid zijn immers één en dezelfde. De Ierse bankensector heeft IJslandse proporties en is ‘too big to save’.”

Wanneer verwacht u dat de Ieren hun schulden gaan herstructureren?

„Niet tot na de verkiezingen dit voorjaar. De huidige regering is tegen ‘haircuts’, waarbij ze schuldeisers laten weten dat ze een deel van hun lening niet terugkrijgen. Maar de partijen die gaan winnen hebben al gezegd dat ze die herstructurering wel willen. Ik hoop dat ze wachten tot het plan van Barnier is doorgevoerd. Europese landen en instellingen als de Commissie en het IMF zullen genoeg koekjes aan de Ieren moeten geven om ze zo lang zoet te houden. De lening die Ierland afgelopen najaar heeft gekregen van Europa is te klein en de rente die ze moeten betalen is belachelijk hoog.”

Is een herstructurering niet enorm schadelijk?

„Voor Ierland is het de minste van alle kwaden. Ze kunnen niet nog meer geld halen bij de belastingbetaler. Als ze herstructureren komen de verliezen terecht bij de schuldeisers: obligatiehouders, buitenlandse banken, pensioenfondsen. Als Ierland daarna laat zien dat het betrouwbaar is, dan kan het vertrouwen van investeerders terugwinnen.”

Is Spanje het volgende land?

„De Spaanse overheid heeft nog genoeg ruimte voor bezuinigingen en belastingverhogingen om het zonder hulp te redden. Alles hangt af van de politieke wil. Spanje moet bezuinigen op de overheidsuitgaven, zeker de gemeenten. En ze moet iets doen aan de afschuwelijk inefficiënte arbeidsmarkt. Zo niet, en als de staat teveel geld blijft steken in de banksector, dan kan Spanje het steunfonds inrollen. Daarna is alles mogelijk. Ook een herstructurering.”

Heeft de Europese Centrale Bank nog een rol te spelen?

„De ECB moet veel meer geld klaarzetten om landen te steunen. Alleen zo kan het de onzekerheid wegnemen. Volgens mijn berekeningen kan de ECB probleemloos 2.000 miljard euro reserveren voor steunoperaties. De ECB moet een bazooka klaarleggen, niet het waterpistooltje van 67 miljard dat ze nu heeft gebruikt door obligaties op te kopen. Je hebt grof geschut nodig om te voorkomen dat landen zoals Spanje onnodig door de markten richting een herstructurering worden geduwd.

Gaan de schuldeisers van banken de voorstellen van Barnier accepteren?

„Ze zullen er sterk tegen lobbyen. Maar de banken kunnen niet nog een keer gered worden door de belastingbetaler. Die pikt het niet langer. Dus zullen de obligatiehouders ervoor op moeten draaien. Dat zijn banken, verzekeraars en ook pensioenfondsen. Zo draait de burger er toch nog voor op. Een haircut van 20 procent kan een korting op het pensioen van 10 procent betekenen. Mijn ouders zijn daar niet blij mee.”