Ambtenaren tegen VS: zet Bos onder druk

Diplomatenpost

WikiLeaks-documenten tonen Amerikanen als speler in Nederlandse politiek in 2009

Nederlandse topambtenaren hebben Amerikaanse diplomaten in 2009 aangespoord om toenmalig PvdA-leider Bos onder druk te zetten. Ze gaven ook aan hoe dat het beste kon.

Met Amerikaanse hulp hoopten ze dat Bos (destijds minister van Financiën) zou instemmen met verlenging van de Nederlandse missie in Uruzgan. Dat blijkt uit geheime diplomatieke ambtsberichten van de Amerikaanse ambassade in Den Haag die NRC Handelsblad en RTL Nieuws in bezit hebben.

In een gesprek onder vier ogen vroeg de directeur-generaal politieke zaken van het ministerie van Buitenlandse Zaken, Pieter de Gooijer, aan de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO om de Amerikaanse minister van Financiën Geithner in te schakelen om Bos over de streep te trekken. Geithner zou Bos kort daarop treffen op de G20 in Pittsburgh. Daar zou hij de PvdA-leider moeten zeggen dat Nederland zonder de Nederlandse militaire bijdrage in Afghanistan geen zetel bij de G20 zou hebben. Het gesprek waarin De Gooijer dit voorstelde aan de Amerikaanse NAVO-ambassadeur, Daalder, vond plaats in september 2009. Verlenging van de missie in Afghanistan was toen al een splijtzwam binnen de coalitie van PvdA, CDA en ChristenUnie. Het CDA was voorstander van verlenging, CU en PvdA aarzelden, omdat in 2008 was afgesproken dat na 2010 alle troepen uit Uruzgan zouden terugkomen. De kwestie leidde in februari 2010 tot de val van het kabinet.

Blijkens de telegrammen zocht ook de raadsadviseur voor Buitenlandse Zaken van premier Balkenende, Karel van Oosterom, steun bij de Amerikanen om de druk op de PvdA op te voeren. Onder de kop ‘Het beïnvloeden van het Nederlandse besluit’ schrijft de Amerikaanse ambassade dat de topambtenaar opperde dat het „bijzonder nuttig zou zijn wanneer de president of de vicepresident bij de presentatie [van de nieuwe Amerikaanse strategie in Afghanistan, red.] de premier zou bellen, om hem te helpen in zijn eigen kabinet steun te vergaren voor een besluit over Afghanistan na 2010”.

Op 2 december meldden de media dat vicepresident Biden Balkenende gebeld had, om de hoop uit te spreken dat Nederland ook na 2010 bij Afghanistan betrokken zou blijven.

De betrokken ambtenaren en hun ministeries weigeren elk commentaar. „Het is niet onze verslaglegging, maar die van de Amerikanen. Het is dan ook aan de Amerikanen om te reageren”, aldus een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Nederlandse betrokkenen zeggen dat in de gesprekken die Bos in die tijd als minister van Financiën had met zijn Amerikaanse collega Geithner, deze nooit een koppeling heeft gelegd tussen de Nederlandse G20-zetel en een positief Afghanistan-besluit. Bij de laatste G20, in november vorig jaar, was Nederland niet uitgenodigd.

In de reeks uitgelekte Amerikaanse telegrammen uit Den Haag blijkt de Nederlandse militaire rol in Afghanistan een terugkerend thema. De worsteling van de PvdA met de kwestie werd op de voet gevolgd door de Amerikanen. Ambassadeur Hartog Levin kreeg in september 2009 nog van Bos te horen, aldus een telegram, dat Nederland na 2010 waarschijnlijk in Afghanistan zou blijven, alleen waarschijnlijk niet in Uruzgan.

Bos erkende, aldus het stuk, dat een nieuwe missie in Uruzgan dan het meest voor de hand zou liggen, maar hij betwijfelde of zijn partij daarmee akkoord zou gaan. In hoofdletters meldt het ambtsbericht dat de vertrouwelijkheid van Bos strikt beschermd moet worden. Er boven staat behalve ‘secret’ ook ‘NOFORN’ – no foreign eyes, niet voor buitenlandse ogen.

Van het kwart miljoen Amerikaanse diplomatieke telegrammen dat is uitgelekt naar WikiLeaks zijn ruim 3.000 afkomstig uit Den Haag. Via een anonieme bron kwam de complete lading ambtsberichten ook terecht bij de Noorse krant Aftenposten, die ze ter inzage heeft gegeven aan NRC Handelsblad en RTL Nieuws. Gisteren kreeg de NOS van WikiLeaks de Nederlandse telegrammen.

Commentaar, WikiLeaks in VS: Twee

De dans rond Wouter Bos: Drie

Enkele uitgelekte telegrammen integraal op nrc.nl