Aimabel zakenman met internationale relaties

Saam Nijstad verkocht zeventiende-eeuwse schilderkunst aan musea. Ook was hij mede-initiator van Tussen Kunst en Kitsch.

Op 5 januari overleed op 88-jarige leeftijd de antiquair en schilderijenhandelaar Samuel (roepnaam Saam) Nijstad, wiens overgrootvader sinds 1862 te Diepenheim in antiquiteiten handelde. In Lochem hadden zijn grootvader en zijn vader een antiekzaak, zodat de jonge Saam volkomen vertrouwd was met de boedels uit kastelen in Twente en de Achterhoek.

Na zijn eindexamen gymnasium in 1940 wilde hij gaan studeren, maar daar kwam door de oorlog niets van terecht. Na twee jaar concentratiekamp werd hij in juni 1945 de assistent en vooral de chauffeur van de latere Utrechtse hoogleraar kunstgeschiedenis J.G. van Gelder, die mede belast was met het terughalen van de door de bezetter geroofde kunstwerken. In het huis van de bekende verzamelaar Frits Lugt kreeg Saam Nijstad een kamer. Zijn kantoor had hij op het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie, waar toen de kunsthistoricus Horst Gerson werkte. Ruim anderhalf jaar behield Nijstad zijn baan als chauffeur voor Van Gelder en Lugt. In zijn vrije uurtjes krijg hij van de kunstgeleerden ‘lessen’ in de kunstgeschiedenis.

Een betere opleiding had Nijstad zich niet kunnen wensen. In opdracht van Lugt begon hij schilderijen te verkopen, en bleek een beminnelijk en talentvol zakenman. In 1948 opende hij een filiaal in Den Haag, terwijl zijn broer Harts Nijstad de antiekzaak van zijn vader in Lochem voortzette. Saam concentreerde zich op de handel in zeventiende-eeuwse schilderijen. Daarbij beperkte hij zich niet tot Nederland; ook in Engeland, Frankrijk en vooral Amerika verkocht hij in de loop der jaren opmerkelijke schilderijen aan grote musea. Het Getty in Los Angeles kocht van Nijstad bijvoorbeeld het meisjesportretje van Liotard dat tegenwoordig één van de ‘iconen’ van het museum is.

Nijstad vervulde vanwege zijn organisatorische kwaliteiten bestuursfuncties van talrijke verenigingen van kunsthandelaren. Ook stond hij aan de wieg van de Delftse Kunst- en Antiekbeurs en het tv-programma Tussen Kunst en Kitsch. In 1991 sloot hij zijn zaak en trok zich terug uit het werkzame leven. Hij begon met het schrijven van boeken, waaronder zijn memoires Van antiquair tot kunsthandelaar.